TÓM TẮT
-
Trầm cảm nặng là một hội chứng – Trầm cảm nặng có thể xuất hiện trong bệnh trầm cảm đơn cực, hoặc là một phần của rối loạn lưỡng cực nếu bệnh nhân có tiền sử hưng cảm, hưng cảm hỗn hợp hoặc hưng cảm nhẹ. (Xem ‘Trầm cảm đơn cực’, ‘Chẩn đoán’ ở dưới, “Tiếp cận bệnh nhân người trưởng thành nghi ngờ trầm cảm”, mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ trong “Rối loạn lưỡng cực ở người trưởng thành: Đặc điểm lâm sàng” và mục ‘Chẩn đoán’ trong “Rối loạn lưỡng cực ở người trưởng thành: Đánh giá và chẩn đoán”.)
-
Tỷ lệ lưu hành – Tỷ lệ lưu hành suốt đời ước tính của trầm cảm đơn cực nặng có kèm các đặc điểm loạn thần ở quần thể người trưởng thành chung là 0,4% đến 0,5%. Trong số những người mắc trầm cảm đơn cực nặng, khoảng 28% có các đặc điểm loạn thần. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
-
Cơ chế bệnh sinh – Cơ chế bệnh sinh của trầm cảm đơn cực nặng có kèm các đặc điểm loạn thần hiện chưa rõ. Các tương quan sinh học thần kinh bao gồm sự tăng hoạt động của trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
-
Đặc điểm lâm sàng – Các triệu chứng của trầm cảm nặng trong trầm cảm loạn thần đơn cực thường đa dạng và nghiêm trọng hơn so với trầm cảm đơn cực không loạn thần. Ngoài ra, ý tưởng tự sát, nỗ lực tự sát và các rối loạn lo âu đồng mắc thường gặp hơn ở thể trầm cảm loạn thần đơn cực. Các đặc điểm loạn thần thường phù hợp với nội dung trầm cảm như cảm giác tội lỗi, vô giá trị và tuyệt vọng. (Xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
-
Đánh giá – Đánh giá lâm sàng ban đầu cho bệnh nhân có triệu chứng trầm cảm và loạn thần bao gồm khai thác tiền sử tâm thần và bệnh lý nội khoa, khám tâm thần và khám thực thể, cùng các xét nghiệm cận lâm sàng dựa trên triệu chứng, tiền sử và kết quả khám thực thể. Việc trao đổi với gia đình có thể giúp phát hiện các hoang tưởng và ảo giác kín đáo, có vẻ hợp lý, xuất hiện ngắt quãng hoặc do bệnh nhân che giấu. (Xem ‘Đánh giá’ ở dưới.)
-
Chẩn đoán – Trầm cảm đơn cực nặng có đặc điểm loạn thần được đặc trưng bởi một giai đoạn trầm cảm đơn cực nặng (bảng 1) kèm theo hoang tưởng và/hoặc ảo giác. Một giai đoạn trầm cảm nặng là khoảng thời gian kéo dài ít nhất hai tuần, với năm hoặc nhiều hơn các triệu chứng sau: khí sắc trầm cảm, mất hứng thú hoặc niềm vui trong hầu hết các hoạt động, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, thay đổi khẩu vị hoặc cân nặng, chậm chạp hoặc kích động tâm thần vận động, năng lượng thấp, kém tập trung, ý nghĩ vô giá trị hoặc tội lỗi, và thường xuyên nghĩ về cái chết hoặc tự sát. (Xem ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)
-
Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt của trầm cảm đơn cực nặng có đặc điểm loạn thần bao gồm trầm cảm đơn cực nặng không có đặc điểm loạn thần, phân liệt tâm thần, rối loạn phân liệt cảm xúc và trầm cảm loạn thần lưỡng cực. (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)