TÓM TẮT
Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) kết hợp phơi nhiễm là lựa chọn đầu tay cho đa số bệnh nhân – Đối với hầu hết bệnh nhân ám ảnh sợ đặc hiệu, chúng tôi ưu tiên lựa chọn điều trị đầu tay là CBT kết hợp phơi nhiễm. (Xem thêm ‘Xử trí ban đầu’ ở dưới.)
Vượt qua rào cản tâm lý đối với liệu pháp phơi nhiễm – Việc điều trị bằng CBT kết hợp phơi nhiễm có thể gây áp lực lớn về mặt cảm xúc. Để giúp bệnh nhân vượt qua sự ngần ngại, chúng tôi đảm bảo bệnh nhân hiểu rõ cơ sở lý luận của can thiệp được lựa chọn, nhấn mạnh quyền kiểm soát của bệnh nhân trong quá trình phơi nhiễm và thảo luận về hiệu quả của phương pháp này đối với ám ảnh sợ đặc hiệu. (Xem thêm ‘Vượt qua sự ngần ngại trong điều trị’ ở dưới.)
Nguyên lý điều trị bằng CBT kết hợp phơi nhiễm – Các chiến lược dựa trên phơi nhiễm bao gồm việc đối mặt một cách hệ thống và lặp lại với tác nhân gây sợ hãi. Quá trình này thúc đẩy giảm nỗi sợ thông qua cơ chế học tập dập tắt (extinction learning) và học tập ức chế (inhibitory learning). (Xem thêm ‘Điều trị bằng liệu pháp nhận thức – hành vi kết hợp phơi nhiễm’ ở dưới.)
Phơi nhiễm phân cấp – Phơi nhiễm phân cấp là quá trình tiếp xúc lặp đi lặp lại với các tác nhân gây sợ hãi theo mức độ tăng dần. Bệnh nhân sẽ tiếp xúc với tác nhân gây sợ cho đến khi mức độ sợ hãi giảm xuống trước khi chuyển sang bước tiếp theo trong thang phân cấp. (Xem thêm ‘Phơi nhiễm phân cấp’ ở dưới.)
Các loại hình phơi nhiễm – Chúng tôi thường xuyên sử dụng phơi nhiễm thực tế (in vivo) nhất. Phơi nhiễm tưởng tượng và phơi nhiễm thực tế ảo (VRE; còn gọi là “phơi nhiễm in virtuo”) có vai trò quan trọng khi tác nhân gây sợ hiếm gặp, khó tái tạo, hoặc được sử dụng như một bước đệm trong thang phân cấp dẫn đến phơi nhiễm thực tế. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận và chi phí của VRE làm hạn chế việc sử dụng phương pháp này. (Xem thêm ‘Các loại hình phơi nhiễm’ ở dưới.)
Phơi nhiễm thực tế (In vivo) – Thông qua liệu pháp phơi nhiễm thực tế, chúng tôi hỗ trợ bệnh nhân đối mặt với tác nhân gây sợ trong các tình huống thực tế đời thường. Phương pháp này yêu cầu bệnh nhân phải chịu đựng mức độ lo âu tăng cao trong tình huống gây sợ thực tế, do đó đây là hình thức gây áp lực tâm lý lớn nhất. (Xem thêm ‘Phơi nhiễm thực tế’ ở dưới.)
Phơi nhiễm tưởng tượng – Phơi nhiễm tưởng tượng bao gồm việc đối mặt với tác nhân gây sợ trong tâm trí thông qua trí tưởng tượng. Quá trình này thường được hướng dẫn bởi một kịch bản hoặc mô tả về tình huống gây sợ mà bệnh nhân sẽ xem xét lặp lại trong tâm trí. (Xem thêm ‘Phơi nhiễm tưởng tượng’ ở dưới.)
Phơi nhiễm thực tế ảo (VRE) – Khi có điều kiện, chúng tôi sử dụng VRE độc lập hoặc như một thành phần điều trị trước khi tiến hành phơi nhiễm thực tế. Thông qua mô phỏng máy tính, VRE cho phép bệnh nhân trải nghiệm các tình huống khó tái hiện hoặc tốn kém nếu thực hiện trong đời thực. (Xem thêm ‘Phơi nhiễm thực tế ảo’ ở dưới.)
Các thành phần nhận thức bổ trợ – Chúng tôi thường kết hợp một hoặc nhiều thành phần CBT sau đây đồng thời với liệu pháp phơi nhiễm cho hầu hết bệnh nhân, đặc biệt là những người khó tham gia phơi nhiễm do mức độ lo âu quá cao, nỗi sợ phi lý hoặc có những niềm tin sai lệch. (Xem thêm ‘Các thành phần điều trị bổ trợ’ ở dưới.)
- Liệu pháp nhận thức – Sử dụng các chiến lược nhận thức, chúng tôi giúp bệnh nhân nhận diện những suy nghĩ sai lệch gây ra nỗi sợ ám ảnh. Đồng thời, chúng tôi giúp bệnh nhân xây dựng những đánh giá thực tế hơn về đối tượng hoặc tình huống gây sợ. (Xem thêm ‘Liệu pháp nhận thức’ ở dưới.)
- Giáo dục tâm lý – Chúng tôi cung cấp các thông tin nền tảng để điều chỉnh những niềm tin sai lệch về tác nhân gây sợ, cũng như thông tin về bản chất của chứng ám ảnh sợ và liệu pháp CBT. (Xem thêm ‘Giáo dục tâm lý’ ở dưới.)
- Hành vi an toàn – Chúng tôi lồng ghép các hành vi an toàn vào quá trình điều trị cho những bệnh nhân có nỗi sợ hoặc lo âu gây cản trở hoặc ngăn cản việc tham gia liệu pháp phơi nhiễm. (Xem thêm ‘Hành vi an toàn’ ở dưới.)
- Kỹ thuật kiểm soát lo âu – Trong một số trường hợp, ví dụ khi mức độ căng thẳng quá cao gây ảnh hưởng đến khả năng tham gia điều trị của bệnh nhân, chúng tôi sử dụng các kỹ thuật kiểm soát lo âu nhằm giảm trạng thái kích thích kết hợp với phơi nhiễm. Các kỹ thuật này bao gồm tập thở, thư giãn cơ tiến triển và thư giãn tưởng tượng. (Xem thêm ‘Kiểm soát lo âu’ ở dưới.)