Cảm lạnh thông thường ở trẻ em: Xử trí và phòng ngừa

TÓM TẮT

Hướng dẫn cho người chăm sóc – Cảm lạnh thông thường thường là một bệnh nhiễm virus mức độ nhẹ và tự giới hạn. Trụ cột trong quản lý bệnh là chăm sóc hỗ trợ và hướng dẫn cho người chăm sóc. Nội dung hướng dẫn cần bao gồm: diễn tiến dự kiến của bệnh, tầm quan trọng của chăm sóc hỗ trợ, vai trò hạn chế của các thuốc không kê đơn (OTC), sự thiếu hiệu quả của kháng sinh, thông tin về các liệu pháp chưa được chứng minh lợi ích và các chỉ định cần tái khám. (Xem thêm ‘Các điểm thảo luận’ ở dưới.)

Ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ, các triệu chứng thường đạt đỉnh vào ngày thứ 2 đến thứ 3 của bệnh và cải thiện dần trong vòng 10 đến 14 ngày (hình 1). Ở trẻ lớn và trẻ vị thành niên, các triệu chứng thường biến mất sau 5 đến 7 ngày. Cần cân nhắc tái khám nếu triệu chứng trầm trọng hơn hoặc kéo dài hơn dự kiến. (Xem thêm ‘Các triệu chứng nặng, trầm trọng hơn hoặc kéo dài’ ở dưới.)

Chúng tôi khuyên người chăm sóc nên tránh sử dụng thuốc ho và cảm lạnh OTC cho trẻ dưới 6 tuổi. Nhìn chung, chúng tôi cũng không khuyến dùng các thuốc này cho trẻ từ 6 đến 12 tuổi do lợi ích chưa được chứng minh và có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng (bảng 3). (Xem thêm ‘Vai trò hạn chế của thuốc không kê đơn’ ở dưới.)

Chăm sóc hỗ trợ – Các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tổng quát bao gồm (xem ‘Các biện pháp tổng quát’ ở dưới):

• Duy trì bù nước đầy đủ
• Cho trẻ uống nhiều chất lỏng ấm
• Sử dụng máy tạo độ ẩm phun sương mát hoặc máy xông
• Sử dụng nước muối sinh lý: dùng thuốc nhỏ mũi và dụng cụ hút mũi cho trẻ nhũ nhi; dùng bình xịt hoặc rửa mũi cho trẻ lớn hơn

Điều trị triệu chứng – Có thể cân nhắc điều trị triệu chứng nếu các triệu chứng gây khó chịu cho trẻ (ví dụ: gây mất ngủ, cản trở việc uống nước, gây khó chịu) hoặc ảnh hưởng đến các thành viên khác trong gia đình và không đáp ứng với các biện pháp hỗ trợ. Tốt nhất nên sử dụng các thuốc đơn thành phần nhắm vào (các) triệu chứng gây khó chịu nhất. (Xem thêm ‘Điều trị triệu chứng’ ở dưới.)

Khó chịu do sốt, đau đầu hoặc đau cơ – Thuốc giảm đau có thể giúp hạ sốt, giảm đau đầu hoặc đau cơ. Acetaminophen có thể dùng cho trẻ trên 3 tháng tuổi và ibuprofen cho trẻ trên 6 tháng tuổi. Tuyệt đối không dùng Aspirin cho trẻ em. (Xem thêm ‘Khó chịu do sốt, đau đầu hoặc đau cơ’ ở dưới.)

Triệu chứng mũi – Ở trẻ từ 12 tuổi trở lên, có thể sử dụng thuốc co mạch OTC để giảm các triệu chứng nghẹt mũi gây khó chịu. Ở trẻ dưới 12 tuổi, chúng tôi thường tránh dùng thuốc co mạch vì hiệu quả hạn chế và nguy cơ gặp tác dụng phụ tăng cao ở nhóm tuổi này. Hút mũi, xịt mũi hoặc rửa mũi là phương pháp điều trị chính cho các triệu chứng mũi gây khó chịu ở trẻ dưới 12 tuổi. (Xem thêm ‘Triệu chứng mũi’ ở dưới.)

Ho – Các lựa chọn điều trị ho ở trẻ em bao gồm mật ong (phù hợp cho trẻ từ 1 tuổi trở lên) và viên ngậm/kẹo cứng (phù hợp cho trẻ trên 6 tuổi và không có nguy cơ sặc). Những phương pháp này nhìn chung an toàn và có thể giúp giảm ho. (Xem thêm ‘Ho’ ở dưới.)

Đau họng – Việc điều trị triệu chứng đau họng được thảo luận riêng. (Xem “Viêm họng cấp ở trẻ em và trẻ vị thành niên: Điều trị triệu chứng”.)

Các liệu pháp không có vai trò trong điều trị

Kẽm – Chúng tôi đề nghị không sử dụng kẽm để điều trị cảm lạnh ở trẻ em (Khuyến cáo 2C) vì lợi ích tiềm năng rất thấp, không bù đắp được các tác dụng phụ đã biết (vị khó chịu, buồn nôn và nguy cơ giảm khứu giác/mất khứu giác không hồi phục khi dùng đường xịt mũi). (Xem thêm ‘Vitamin, khoáng chất và sản phẩm thảo dược’ ở dưới.)

Các liệu pháp chưa được chứng minh – Vitamin C, vitamin D, Echinacea purpurea, các loại dầu xoa thơm và các phương pháp điều trị đồng căn (homeopathic remedies) không có lợi ích được chứng minh trong điều trị triệu chứng cảm lạnh. (Xem thêm ‘Các liệu pháp chưa được chứng minh’ ở dưới.)

Triệu chứng nặng, trầm trọng hơn hoặc kéo dài – Trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây cần được tái khám cấp cứu:

• Sốt ≥ 100,4°F (38°C) ở trẻ nhũ nhi ≤ 2 tháng tuổi
• Khó thở
• Mất nước
• Khó nuốt
• Lờ đờ hoặc quấy khóc nhiều
• Cha mẹ lo lắng

Trẻ sốt kéo dài, có triệu chứng mũi hoặc ho dai dẳng cần được tái khám để tầm soát nhiễm khuẩn thứ phát. (Xem thêm ‘Các triệu chứng nặng, trầm trọng hơn hoặc kéo dài’ ở dưới.)

Phòng bệnh – Trẻ cảm lạnh nên ở nhà cho đến khi các triệu chứng cải thiện ít nhất 24 giờ và hết sốt. Cải thiện thông gió, giãn cách vật lý, duy trì độ ẩm trong nhà từ 40% đến 60%, rửa tay thường xuyên và vệ sinh khi ho đúng cách có thể làm giảm sự lây truyền. (Xem thêm ‘Các biện pháp phòng ngừa’ ở dưới.)

Vitamin C, E. purpurea và Allium sativum (tỏi) không có lợi ích được chứng minh trong việc phòng ngừa cảm lạnh ở trẻ em. (Xem thêm ‘Các biện pháp phòng ngừa’ ở dưới.)