Escherichia coli sinh độc tố Shiga: Dịch tễ học, vi sinh vật học, lâm sàng và chẩn đoán

TÓM TẮT

• Định nghĩa STEC

  Escherichia coli mang gen mã hóa độc tố Shiga 1 và/hoặc 2 được gọi là Escherichia coli sinh độc tố Shiga (STEC). Các chủng STEC có nguy cơ cao dẫn đến hội chứng tan máu tăng ure huyết (HUS) bao gồm tất cả các chủng E. coli mang gen mã hóa độc tố Shiga 2. Những chủng E. coli sinh độc tố Shiga 2 này được định nghĩa là STEC nguy cơ cao. Tất cả các chủng E. coli O157:H7 đều sinh độc tố Shiga 2 (và nhiều chủng trong số đó đồng thời sinh độc tố Shiga 1). Chỉ một nhóm nhỏ các chủng STEC không phải O157 mang gen mã hóa độc tố Shiga 2 (bảng 2). (Xem thêm phần ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

• Dịch tễ học

  Các đường truyền bệnh STEC bao gồm qua thực phẩm, nước uống, tiếp xúc với động vật và lây truyền từ người sang người. Liều gây nhiễm của E. coli O157:H7 rất thấp; chỉ cần khoảng 10 vi khuẩn E. coli O157:H7 còn sống cũng có thể gây bệnh ở người. (Xem thêm phần ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

• Đặc điểm lâm sàng
  • Triệu chứng điển hình

    Nhiễm STEC nguy cơ cao thường đặc trưng bởi tình trạng tiêu chảy đau bụng, sau đó chuyển sang tiêu chảy máu (thường xuất hiện từ 1 đến 3 ngày sau khi khởi phát); đau bụng, nôn và sốt có thể xuất hiện trước khi tiêu chảy (hình 2). Khi nhập viện, bệnh nhân nhiễm STEC thường không sốt; tuy nhiên, nhiều trường hợp ghi nhận có sốt ở giai đoạn sớm của bệnh trước khi đi khám. (Xem thêm phần ‘Triệu chứng điển hình trong giai đoạn tiêu chảy’ ở dưới.)

  • Hội chứng tan máu tăng ure huyết (HUS)

    HUS đặc trưng bởi tam chứng gồm: thiếu máu tan máu không do miễn dịch (hematocrit < 30%), giảm tiểu cầu (số lượng tiểu cầu < 150.000/microL) và tổn thương thận cấp (creatinine huyết thanh vượt quá giới hạn trên của mức bình thường theo độ tuổi). Trong số trẻ em dưới 10 tuổi xác định nhiễm E. coli O157:H7 qua nuôi cấy, có khoảng 15 đến 20% trường hợp tiến triển thành HUS; người cao tuổi cũng có nguy cơ tăng cao. (Xem thêm phần ‘Hội chứng tan máu tăng ure huyết’ ở dưới.)

• Đánh giá và chẩn đoán
  • Nghi ngờ lâm sàng

    Cần nghi ngờ nhiễm STEC nguy cơ cao ở những bệnh nhân tiêu chảy máu cấp tính kèm đau bụng, thường không kèm sốt. Ngoài ra, cần nghi ngờ ở những cá nhân bị tiêu chảy cấp có tiền sử tiếp xúc với bệnh nhân nhiễm STEC. (Xem thêm phần ‘Nghi ngờ lâm sàng’ ở dưới.)

  • Chẩn đoán xác định

    Ở bệnh nhân tiêu chảy cấp, chẩn đoán nhiễm STEC nguy cơ cao được xác lập khi phân lập được E. coli O157:H7 qua nuôi cấy, hoặc phát hiện độc tố Shiga 2 bằng xét nghiệm kháng nguyên, hoặc phát hiện gen mã hóa độc tố Shiga 2. (Xem thêm phần ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

• Tiếp cận đánh giá
  • Xét nghiệm vi sinh

    Mẫu bệnh phẩm cần được gửi để nuôi cấy chọn lọc E. coli O157:H7 và xét nghiệm độc tố Shiga (bằng phương pháp sinh học phân tử hoặc xét nghiệm miễn dịch sau khi nuôi cấy trong môi trường canh thang qua đêm). Mẫu bệnh phẩm ưu tiên là phân; đối với những bệnh nhân không thể lấy mẫu phân kịp thời, có thể sử dụng phương pháp phết trực tràng. Bệnh nhân cũng cần được đánh giá để loại trừ các tác nhân vi khuẩn gây tiêu chảy máu khác không phải STEC. (Xem thêm phần ‘Tiếp cận đánh giá’ và ‘Vi sinh học’ ở dưới.)

  • Xét nghiệm cận lâm sàng chung

    Cần thực hiện tổng phân tích tế bào máu, điện giải đồ và định lượng creatinine huyết thanh.