TÓM TẮT
Dịch tễ học và biểu hiện lâm sàng – Vibrio parahaemolyticus là vi khuẩn Gram âm gây bệnh tiêu chảy liên quan đến hải sản; tác nhân này cũng có thể gây nhiễm trùng vết thương và nhiễm khuẩn huyết. Viêm dạ dày ruột thường xảy ra do bảo quản sai cách hoặc nhiễm chéo hải sản sau khi chế biến. Trong những trường hợp này, các biểu hiện lâm sàng bao gồm tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn, nôn và sốt. Nhiễm trùng vết thương do tiếp xúc với nước vùng cửa sông có thể diễn tiến nặng trên bệnh nhân xơ gan, nghiện rượu hoặc đái tháo đường. V. parahaemolyticus cũng có thể gây nhiễm khuẩn huyết, đặc biệt ở những cá thể có bệnh lý gan tiềm ẩn (tương tự như các loài Vibrio khác). (Xem thêm mục ‘Giới thiệu’, ‘Dịch tễ học’ và ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Cơ chế bệnh sinh – Khả năng gây bệnh của V. parahaemolyticus có liên quan đến việc sản xuất thermostable direct hemolysin (Vp-TDH), tác nhân gây ra hiện tượng tan máu beta khi nuôi cấy vi khuẩn trên thạch máu cải tiến (thạch Wagatsuma). Hiện tượng này được gọi là hiện tượng Kanagawa, đặt theo tên vùng ở Nhật Bản nơi phát hiện ra nó. Một nhóm hemolysin thứ hai, được gọi là hemolysin liên quan đến Vp-TDH (Vp-TRH), có thể tìm thấy trong một số chủng lâm sàng của V. parahaemolyticus. Nhiều chủng trong số này có kiểu hình Kanagawa âm tính. (Xem thêm mục ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)
Chẩn đoán – V. parahaemolyticus phát triển tốt trên thạch máu và các môi trường không chọn lọc khác. Đối với nhiễm trùng đường tiêu hóa, các phương pháp chẩn đoán không phụ thuộc nuôi cấy thường mang lại hiệu quả xác định tốt nhất. Với các phòng xét nghiệm vẫn sử dụng phương pháp nuôi cấy truyền thống, việc phân lập V. parahaemolyticus từ phân yêu cầu sử dụng môi trường chọn lọc, chẳng hạn như Thiosulfate Citrate Bile-salts Sucrose (TCBS). Các chủng có ý nghĩa lâm sàng thường có tính tan máu (phản ứng Kanagawa dương tính) hoặc có phản ứng urease dương tính. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)
Điều trị
- Viêm dạ dày ruột – Bù dịch là yếu tố quan trọng nhất trong điều trị viêm dạ dày ruột do Vibrio. Tình trạng viêm dạ dày ruột do V. parahaemolyticus thường nhẹ và tự giới hạn. Những trường hợp nặng hơn sẽ đáp ứng tốt với liệu pháp kháng sinh; chúng tôi đề xuất điều trị bằng doxycycline (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm mục ‘Viêm dạ dày ruột’ ở dưới.)
- Nhiễm trùng vết thương nhẹ – Điều trị nhiễm trùng vết thương yêu cầu cắt lọc tổn thương và sử dụng kháng sinh. Chúng tôi đề xuất sử dụng tetracycline hoặc fluoroquinolone để điều trị nhiễm trùng vết thương nhẹ ở những bệnh nhân không có yếu tố nguy cơ gây nhiễm trùng nặng (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm mục ‘Nhiễm trùng vết thương’ ở dưới.)
- Nhiễm khuẩn huyết hoặc nhiễm trùng vết thương nặng – Điều trị nhiễm khuẩn huyết hoặc nhiễm trùng vết thương trên bệnh nhân có yếu tố nguy cơ nhiễm khuẩn huyết yêu cầu liệu pháp kháng sinh tích cực; đồng thời có thể cần quản lý tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU). Chúng tôi đề xuất phối hợp kháng sinh tetracycline và cephalosporin thế hệ 3 (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm mục ‘Nhiễm khuẩn huyết hoặc nhiễm trùng vết thương nặng’ ở dưới.)
Dự phòng – Nguy cơ nhiễm trùng có thể giảm bớt bằng cách tránh tiêu thụ động vật thân mềm hai mảnh vỏ sống hoặc chưa nấu chín, đặc biệt là trong những tháng mùa hè nóng bức. Các biện pháp xử lý sau thu hoạch (xử lý nhiệt nhẹ, cấp đông, áp suất thủy tĩnh) có thể làm giảm số lượng V. parahaemolyticus trong hàu sống, từ đó tiềm năng giảm nguy cơ mắc bệnh. Ngoài ra, cần lưu ý hạn chế sai sót trong bảo quản cá, hải sản và tránh nhiễm chéo từ hải sản sống sang thực phẩm đã nấu chín. (Xem thêm mục ‘Dự phòng’ ở dưới.)