Sàng lọc bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường

TÓM TẮT

Yếu tố nguy cơ – Thời gian và mức độ nghiêm trọng của tình trạng tăng đường huyết là những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến bệnh lý đa dây thần kinh do đái tháo đường ở cả bệnh nhân type 1 và type 2. Các yếu tố nguy cơ bổ sung bao gồm tuổi cao, hội chứng chuyển hóa và béo phì. (Xem thêm ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – Bệnh lý đa dây thần kinh do đái tháo đường chủ yếu là bệnh lý đa dây thần kinh cảm giác đối xứng vùng xa. Các triệu chứng chính bao gồm tê, châm chích, đau và yếu cơ, khởi phát từ các ngón chân và bàn chân. Các triệu chứng này thường trầm trọng hơn vào ban đêm. Có đến một nửa số bệnh nhân không có triệu chứng, nhưng thăm khám lâm sàng cho thấy tình trạng mất cảm giác từ nhẹ đến trung bình. (Xem thêm ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Tiêu chuẩn chẩn đoán – Việc chẩn đoán bệnh lý đa dây thần kinh do đái tháo đường chủ yếu dựa trên các phát hiện lâm sàng ở bệnh nhân đái tháo đường; đó là sự kết hợp giữa các triệu chứng điển hình với các dấu hiệu điển hình (bảng 2), hoặc các dấu hiệu điển hình khi thăm khám dù không có triệu chứng, hoặc chỉ xuất hiện loét bàn chân không đau. (Xem thêm ‘Tiêu chuẩn chẩn đoán’ ở dưới.)

Lựa chọn bệnh nhân để tầm soát – Cần nghi ngờ bệnh lý đa dây thần kinh do đái tháo đường ở bất kỳ bệnh nhân đái tháo đường type 1 có thời gian mắc bệnh trên 5 năm và ở tất cả bệnh nhân đái tháo đường type 2. Ngoài ra, cần nghi ngờ bệnh lý đa dây thần kinh do tiền đái tháo đường ở bất kỳ bệnh nhân nào có biểu hiện đa dây thần kinh gây đau “vô căn”. (Xem thêm ‘Ai nên được tầm soát?’ ở dưới.)

Đánh giá

• Hỏi bệnh và thăm khám – Quá trình hỏi bệnh và thăm khám cần tập trung xác định các triệu chứng điển hình (ví dụ: tê, châm chích và đau bắt đầu từ các ngón chân, tiến triển chậm và lan dần về phía gốc) và các dấu hiệu (ví dụ: mất cảm giác đối xứng vùng xa) hỗ trợ chẩn đoán bệnh lý đa dây thần kinh do đái tháo đường (bảng 2), cũng như xác định bất kỳ đặc điểm không điển hình nào gợi ý một nguyên nhân khác. (Xem thêm ‘Hỏi bệnh và thăm khám’ ở dưới.)

• Các bài test tầm soát lâm sàng – Các bài test tầm soát đơn giản đã được phát triển để chẩn đoán bệnh lý đa dây thần kinh do đái tháo đường tại các phòng khám ngoại trú, bao gồm Công cụ Tầm soát Bệnh lý Thần kinh Michigan (bảng 4), Công cụ Tầm soát Bệnh lý Thần kinh Sớm Utah (hình 2) và Bài test Tầm soát của Vương quốc Anh. (Xem thêm ‘Các bài test tầm soát đơn giản’ ở dưới.)

• Xét nghiệm chẩn đoán – Hầu hết bệnh nhân đái tháo đường hoặc bệnh nhân có nguyên nhân gây bệnh lý đa dây thần kinh đối xứng vùng xa đã biết (ví dụ: nghiện rượu, hóa trị) không yêu cầu thực hiện thêm xét nghiệm. Tuy nhiên, đối với những bệnh nhân đang dùng metformin, chúng tôi chỉ định định lượng vitamin B12. (Xem thêm ‘Xét nghiệm chẩn đoán’ ở dưới.)

  Đối với những bệnh nhân đái tháo đường khác có nguyên nhân gây bệnh lý thần kinh không rõ ràng dù đã hỏi bệnh và thăm khám lâm sàng chi tiết, chúng tôi đề xuất thực hiện tổng phân tích tế bào máu, bảng chuyển hóa toàn diện, định lượng B12 huyết thanh và điện di miễn dịch protein huyết thanh cùng với cố định miễn dịch.

  Thăm dò điện sinh lý thần kinh chỉ cần thiết khi biểu hiện lâm sàng của bệnh lý đa dây thần kinh không điển hình đối với bệnh lý đa dây thần kinh do đái tháo đường.

• Chẩn đoán phân biệt – Cần xem xét các nguyên nhân gây bệnh lý đa dây thần kinh khác (bảng 3) nếu có bất kỳ chi tiết nào trong tiền sử hoặc biểu hiện lâm sàng gợi ý các đặc điểm không điển hình của bệnh lý đa dây thần kinh do đái tháo đường, chẳng hạn như khởi phát nhanh, biểu hiện không đối xứng, hoặc tổn thương vận động chiếm ưu thế hơn tổn thương cảm giác. (Xem thêm ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)