Tổng quan về các hội chứng thần kinh ngoại biên chi dưới

TÓM TẮT

• Giải phẫu và nguyên nhân

  Các rễ thần kinh thoát ra từ cột sống từ mức L2 đến S4 thông qua lỗ liên hợp, sau đó hợp nhất tạo thành một cấu trúc phức tạp gọi là đám rối thắt lưng cùng (hình 1). Các cơ chế chính gây tổn thương dây thần kinh ngoại biên chi dưới bao gồm chèn ép, đứt lìa, thiếu máu cục bộ, phơi nhiễm bức xạ, viêm và thoái hóa neuron. (Xem mục ‘Sinh bệnh học’ ở dưới.)

• Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán

  Các đặc điểm lâm sàng của những hội chứng dây thần kinh chi dưới đặc trưng được tóm tắt trong các bảng (bảng 1 và bảng 2). Điện cơ đồ (EMG) kết hợp với nghiên cứu dẫn truyền thần kinh (NCS), chẩn đoán hình ảnh thần kinh và xét nghiệm cận lâm sàng có giá trị trong việc xác định và phân loại các rối loạn dây thần kinh ngoại biên ảnh hưởng đến chi dưới. (Xem mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ và ‘Xét nghiệm chẩn đoán’ ở dưới.)

• Các hội chứng đặc trưng
  • Bệnh lý dây thần kinh mác: Biểu hiện lâm sàng điển hình của bệnh lý dây thần kinh mác chung tại vị trí cổ xương mác là tình trạng bàn chân rủ cấp tính. (Xem mục ‘Dây thần kinh mác’ ở dưới.)
  • Hội chứng ống cổ chân: Là tình trạng chèn ép dây thần kinh chày ở vùng cổ chân khi dây thần kinh này đi dưới dây chằng cổ chân ngang (hình 3). Bệnh nhân thường có biểu hiện đau nhức, nóng rát, tê và châm chích ở lòng bàn chân, vùng xa bàn chân, các ngón chân và đôi khi ở gót chân. (Xem mục ‘Dây thần kinh chày’ ở dưới.)
  • Bệnh lý dây thần kinh tọa: Xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau. Ngoài đau, bệnh nhân tổn thương dây thần kinh tọa vùng khuyết ngồi/vùng mông thường than phiền về tình trạng yếu hầu hết các nhóm cơ cẳng chân. (Xem mục ‘Dây thần kinh tọa’ ở dưới.)
  • Bệnh lý dây thần kinh đùi: Cũng do nhiều nguyên nhân gây ra và thường dẫn đến yếu cơ tứ đầu đùi nhưng vẫn bảo tồn được khả năng khép đùi. (Xem mục ‘Dây thần kinh đùi’ ở dưới.)
  • Bệnh lý dây thần kinh cảm giác đùi ngoài: Sự chèn ép dây thần kinh cảm giác đùi ngoài khi đi dưới dây chằng bẹn gây ra hội chứng dị cảm vùng đùi (meralgia paresthetica), đặc trưng bởi cảm giác dị cảm và đau lan dọc theo mặt ngoài đùi hướng về phía đầu gối. (Xem mục ‘Dây thần kinh cảm giác đùi ngoài’ ở dưới.)
  • Bệnh lý dây thần kinh bịt: Bệnh lý đơn dây thần kinh bịt ít gặp, biểu hiện bằng đau, yếu cơ khép đùi và mất cảm giác ở một vùng nhỏ mặt trong đùi. (Xem mục ‘Dây thần kinh bịt’ ở dưới.)
  • Bệnh lý đám rối thắt lưng cùng: Thường biểu hiện bằng tình trạng yếu lan tỏa chi dưới bị ảnh hưởng, mặc dù có thể xảy ra tình trạng yếu khu trú rải rác. Nguyên nhân rất đa dạng (bảng 3). (Xem mục ‘Bệnh lý rễ thắt lưng cùng’ ở dưới.)
  • Teo cơ do đái tháo đường: Teo cơ do đái tháo đường và bệnh lý rễ và đám rối thắt lưng cùng vô căn thường khởi phát bằng đau khu trú không đối xứng, sau đó là yếu chân, kèm theo suy giảm chức năng tự chủ và sụt cân. Bệnh tiến triển trong nhiều tháng và đa số bệnh nhân sẽ hồi phục một phần. (Xem mục ‘Teo cơ do đái tháo đường và bệnh lý rễ và đám rối thắt lưng cùng vô căn’ ở dưới.)
  • Bệnh lý rễ thắt lưng cùng: Là tình trạng một quá trình bệnh lý gây ảnh hưởng đến chức năng của một hoặc nhiều rễ thần kinh thắt lưng cùng. Nguyên nhân phổ biến nhất là chèn ép rễ thần kinh do thoát vị đĩa đệm hoặc hẹp ống sống. Các triệu chứng và dấu hiệu thay đổi tùy theo mức độ tổn thương (bảng 1). (Xem mục ‘Bệnh lý rễ thắt lưng cùng’ ở dưới.)
  • Các hội chứng khác: Các hội chứng dây thần kinh ngoại biên chi dưới khác bao gồm bệnh đa dây thần kinh, bệnh đa dây thần kinh đơn lẻ, bệnh lý dây thần kinh hủy myelin do viêm và viêm hạch rễ do zona. (Xem mục ‘Các vấn đề khác’ ở dưới.)