Nhi khoa trước bệnh viện và dịch vụ cấp cứu y tế (EMS)

TÓM TẮT

Định nghĩa – Hệ thống dịch vụ cấp cứu y tế (EMS) bao gồm toàn bộ quy trình chăm sóc y tế được thực hiện trước khi bệnh nhân đến bệnh viện, bắt đầu từ lúc người chứng kiến thông báo và sơ cứu cho đến khi áp dụng các liệu pháp nâng cao bởi nhân viên cứu hộ được cấp phép hoặc bác sĩ lâm sàng (tùy theo quy định mỗi quốc gia). (Xem ‘Hệ thống EMS’ ở dưới.)

Các loại hình hệ thống EMS – Trên toàn cầu, hệ thống EMS tại các quốc gia nghèo còn khá sơ khai. Tại các quốc gia phát triển, các chiến lược tổ chức và tài chính khác nhau thường tập trung vào một trong hai phương thức triển khai (xem ‘EMS quốc tế’ ở dưới):

• “Load and go” (Đưa đi nhanh): việc chăm sóc do các nhân viên không phải bác sĩ thực hiện nhưng có sự giám sát y tế, điển hình là mô hình Anglo-American.
• “Stay and treat” (Ở lại điều trị): điển hình là mô hình Franco-German với việc chăm sóc tại chỗ do các bác sĩ được đào tạo thực hiện.

Tại Hoa Kỳ, việc tổ chức EMS diễn ra ở cấp địa phương và tiểu bang với sự hỗ trợ liên bang từ nhiều cơ quan thông qua các khoản tài trợ hạn chế cho hệ thống của từng tiểu bang cũng như các quỹ nghiên cứu cho các vấn đề về EMS. Hiện nay vẫn còn sự khác biệt đáng kể về đào tạo, chứng chỉ, cấp phép, giáo dục thường xuyên cũng như phạm vi hành nghề của nhân viên tiền viện, mặc dù chính phủ liên bang đang nỗ lực thiết lập các tiêu chuẩn quốc gia. (Xem ‘Các loại hình hệ thống EMS’ và ‘Nhân viên vận chuyển’ ở dưới.)

Các thành phần của hệ thống EMS – Các thành phần chính của hệ thống bao gồm (xem ‘Hệ thống EMS’, ‘Nhân viên điều phối’ và ‘Nhân viên vận chuyển’ ở dưới):

• Số điện thoại khẩn cấp chung để yêu cầu hỗ trợ EMS (ví dụ: 911 tại Hoa Kỳ hoặc Canada, 112 tại các nước Liên minh Châu Âu).
• Nhân viên điều phối để tiếp nhận các cuộc gọi khẩn cấp và điều động nhân viên EMS.
• Nhân viên EMS chuyên trách được cấp phép với phạm vi hành nghề quy định rõ ràng (bảng 1) và được đào tạo chuẩn hóa; hoặc ở một số quốc gia là các bác sĩ lâm sàng thực hiện chăm sóc tiền viện và vận chuyển nhanh đến bệnh viện.
• Các chương trình an toàn và cải tiến chất lượng để đánh giá và nâng cao chất lượng chăm sóc.

EMS cho trẻ em – Khoảng 10% các ca vận chuyển tiền viện bởi EMS là trẻ em. Do đó, điều thiết yếu là hệ thống EMS phải cung cấp các thiết bị có kích cỡ phù hợp cho trẻ ở nhiều độ tuổi khác nhau (bảng 2), đội ngũ nhân viên được đào tạo bài bản về cấp cứu nhi khoa tiền viện, và có sự hỗ trợ của điều phối viên chăm sóc cấp cứu nhi khoa (PECC) – những người có chuyên môn sâu về EMS và cấp cứu nhi khoa. (Xem ‘Chuẩn bị và thiết bị’ và ‘Điều phối viên chăm sóc cấp cứu nhi khoa’ ở dưới.)

Phương thức vận chuyển – Quyết định vận chuyển trẻ bằng đường hàng không hay đường bộ phụ thuộc vào tình trạng của trẻ, mức độ nghiêm trọng của ca cấp cứu, loại hình và vị trí của cơ sở cấp cứu, năng lực y tế nhi khoa của nhân viên vận chuyển, nguồn lực địa phương, an toàn và điều kiện thời tiết. Vận chuyển đường bộ thuận tiện hơn nếu cơ sở cấp cứu nằm trong vòng 20 đến 30 phút di chuyển từ hiện trường. Vận chuyển đường hàng không ưu việt hơn trong trường hợp địa hình hiểm trở hoặc khoảng cách giữa hiện trường/cơ sở chuyển tuyến và cơ sở tiếp nhận quá xa. (Xem ‘Vận chuyển hàng không và đường bộ’ ở dưới.)

Vận chuyển giữa các cơ sở y tế – Trong quá trình vận chuyển giữa các cơ sở, những bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch cần được ổn định và quản lý liên tục trước khi thực hiện chuyển viện thực tế. Các can thiệp này cần được xác định và thực hiện dưới sự tư vấn của bác sĩ chỉ huy y tế vận chuyển nhi khoa. (Xem ‘Vận chuyển giữa các cơ sở y tế’ ở dưới.)

Khi vận chuyển giữa các cơ sở, việc sử dụng đội vận chuyển chuyên khoa nhi giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ sống sót và giảm thiểu các biến cố bất lợi. Do đó, bất cứ khi nào có thể, nên sử dụng đội vận chuyển nhi khoa chuyên trách để chuyển viện cho trẻ em trong tình trạng nguy kịch.