Trật khớp thái dương hàm

TÓM TẮT

Giải phẫu – Trật khớp thái dương hàm (TMJ) xảy ra khi lồi cầu di chuyển ra trước dọc theo lồi củ khớp và bị kẹt tại vùng trên-trước của lồi củ, khiến bệnh nhân không thể ngậm miệng (hình 1 và hình 2). (Xem phần ‘Giải phẫu’ ở dưới.)

Nguyên nhân – Trật khớp TMJ thường xảy ra sau khi há miệng quá mức (ví dụ: ăn uống, ngáp, cười, hát, nôn, điều trị nha khoa) và ít gặp hơn là do chấn thương hoặc co thắt cơ quá mức do phản ứng loạn trương lực, co giật hoặc uốn ván. (Xem phần ‘Dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng – Các dấu hiệu lâm sàng của trật khớp TMJ bao gồm tình trạng khít hàm với miệng há rộng ở đường giữa (trật khớp hai bên) hoặc lệch về phía không bị trật (trật khớp một bên), vùng trước tai bị lõm, co thắt các cơ nhai, và sờ thấy rõ mỏm vẹt xương hàm dưới ngay dưới xương hàm trên (hình 1). (Xem phần ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Chẩn đoán và chẩn đoán hình ảnh – Chẩn đoán trật khớp TMJ chủ yếu dựa trên các phát hiện lâm sàng. Tất cả trẻ em và hầu hết bệnh nhân người lớn trật khớp TMJ không do chấn thương nên được chụp X-quang toàn cảnh xương hàm hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT) hàm dưới để loại trừ gãy xương hàm dưới. Ưu tiên chụp X-quang toàn cảnh ở trẻ em để hạn chế phơi nhiễm phóng xạ. Những bệnh nhân đã trưởng thành về khung xương, không có cơ chế chấn thương, có các dấu hiệu lâm sàng điển hình của trật khớp TMJ và không có dấu hiệu nghi ngờ gãy xương có thể tiến hành nắn chỉnh mà không cần chụp X-quang nếu việc chụp phim gây chậm trễ quá mức cho quá trình điều trị. (Xem phần ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Tất cả bệnh nhân nghi ngờ trật khớp hàm trong bối cảnh chấn thương vùng mặt cần được chụp CT mặt để đánh giá toàn diện các gãy xương phối hợp và các tổn thương khác. (Xem phần ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Chỉ định hội chẩn chuyên khoa – Những bệnh nhân sau đây cần được chuyển gấp đến phẫu thuật viên hàm mặt (xem phần ‘Chỉ định hội chẩn hoặc chuyển tuyến chuyên khoa’ ở dưới):

• Bệnh nhân trật khớp TMJ ra trước kèm theo gãy xương.
• Bệnh nhân thất bại trong nắn chỉnh trật khớp TMJ ra trước dù đã thử nhiều lần. Lưu ý rằng, những lâm sàng viên sử dụng phương pháp trong miệng truyền thống có thể thử nắn chỉnh bằng các kỹ thuật thay thế (phương pháp dùng xi lanh hoặc kỹ thuật ngoài miệng). (Xem phần ‘Nắn chỉnh’ ở dưới.)
• Bệnh nhân có tiền sử trật khớp TMJ trên 2 lần.
• Bệnh nhân trật khớp hướng lên trên hoặc ra sau.

Kỹ thuật – Đối với bệnh nhân trật khớp TMJ, chúng tôi gợi ý ưu tiên nắn chỉnh bằng kỹ thuật dùng xi lanh trước vì phương pháp này không yêu cầu đặt ngón tay hoặc ngón cái lên mặt nhai của răng hàm và có thể thực hiện nhanh chóng mà không cần an thần (Khuyến cáo 2C). Tuy nhiên, lâm sàng viên nên sử dụng kỹ thuật mà họ cảm thấy thành thạo nhất. (Xem phần ‘Tiếp cận’ ở dưới.)

Các phương pháp nắn chỉnh trật khớp TMJ đã được mô tả ở trên, bao gồm:

• Phương pháp dùng xi lanh (hình 1) (xem phần ‘Phương pháp dùng xi lanh’ ở dưới)
• Kỹ thuật trong miệng truyền thống (hình 4), kỹ thuật xoay cổ tay (hình 5), hoặc kỹ thuật nằm ngửa (hình 2) (xem phần ‘Kỹ thuật trong miệng’ ở dưới)
• Kỹ thuật ngoài miệng (hình 6) (xem phần ‘Kỹ thuật ngoài miệng’ ở dưới)

Việc nắn chỉnh không cần an thần có thể thực hiện được khi dùng kỹ thuật xi lanh, xoay cổ tay hoặc kỹ thuật ngoài miệng; khuyến cáo nên dùng an thần và giảm đau trước khi nắn chỉnh bằng kỹ thuật trong miệng truyền thống. (Xem phần ‘Chuẩn bị’ ở dưới.)

Sau khi nắn chỉnh trật khớp TMJ thành công, bệnh nhân có thể cần chụp X-quang để đảm bảo khớp đã về đúng vị trí và loại trừ gãy bong (avulsion fracture). Nếu có điều kiện, chụp X-quang toàn cảnh xương hàm được ưu tiên hơn so với phim X-quang quy ước. Có thể bỏ qua X-quang ở những bệnh nhân trưởng thành về khung xương nếu cảm giác hàm đã về đúng vị trí, khớp cắn bình thường và cử động hàm không gây đau đáng kể.

Chăm sóc sau điều trị – Hướng dẫn chăm sóc bao gồm: chế độ ăn mềm, áp dụng các biện pháp giảm đau tại chỗ, tránh há miệng quá mức và tái khám với phẫu thuật viên hàm mặt sau 2 đến 3 ngày kể từ khi nắn chỉnh. (Xem phần ‘Chăm sóc bổ sung và theo dõi’ ở dưới.)