Ho ra máu ở trẻ em

TÓM TẮT

Định nghĩa và các tình trạng dễ nhầm lẫn với ho ra máu – Ho ra máu là tình trạng khạc ra máu có nguồn gốc từ đường hô hấp dưới. Máu từ đường hô hấp trên, vùng hầu, tỵ hầu và đường tiêu hóa trên cũng có thể được khạc ra và dễ gây nhầm lẫn với ho ra máu thực sự. Màu đỏ tươi, pH kiềm và đôi khi là đau ngực giúp phân biệt ho ra máu với máu có nguồn gốc từ đường tiêu hóa. (Xem ‘Các tình trạng dễ nhầm lẫn với ho ra máu’ và ‘Đánh giá mức độ nghiêm trọng và nguồn gốc’ ở dưới.)

Nguyên nhân – Các nguyên nhân gây ho ra máu thường gặp nhất ở trẻ em là nhiễm trùng hô hấp, hít sặc dị vật và giãn phế quản; trong đó giãn phế quản thường gặp nhất ở trẻ mắc xơ nang (CF). Nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây ho ra máu (bảng 1). (Xem ‘Nguyên nhân gây ho ra máu’ ở dưới.)

Hít sặc dị vật đặc biệt phổ biến ở trẻ dưới 3 tuổi. Trong một tỷ lệ lớn các trường hợp, dị vật không được phát hiện ngay từ đầu và trẻ có thể nhập viện sau vài ngày hoặc vài tuần kể từ khi hít sặc với các triệu chứng như khò khè, ho mạn tính và/hoặc ho ra máu. (Xem ‘Hít sặc dị vật’ ở dưới và “Dị vật đường thở ở trẻ em”.)

Xử trí ban đầu trong ho ra máu đe dọa tính mạng hoặc ho ra máu lượng nhiều – Xử trí cấp cứu cho bệnh nhân ho ra máu lượng nhiều kèm huyết động không ổn định bao gồm đặt nội khí quản và thông khí cơ học, hỗ trợ tuần hoàn và truyền chế phẩm máu (sơ đồ 1). Thông khí cơ học với áp lực dương cuối kỳ thở ra (PEEP) cao có thể cải thiện tình trạng oxy hóa máu. (Xem ‘Kiểm soát ho ra máu đe dọa tính mạng’ ở dưới.)

Các can thiệp để cầm máu bao gồm nội soi phế quản can thiệp cầm máu và/hoặc nút mạch động mạch phế quản (BAE). (Xem ‘Nội soi phế quản điều trị’ và ‘Nút mạch động mạch phế quản’ ở dưới.)

BAE là một công cụ đặc biệt quan trọng trong xử trí ho ra máu đe dọa tính mạng ở bệnh nhân giãn phế quản, như đã được thảo luận chi tiết. (Xem “Xơ nang: Tổng quan về điều trị bệnh phổi”, phần ‘Ho ra máu’.)

Kiểm soát ho ra máu mức độ nhẹ hoặc trung bình – Đối với bệnh nhân ho ra máu mức độ nhẹ hoặc trung bình, hướng xử trí phụ thuộc vào biểu hiện lâm sàng, sự hiện diện của bệnh lý nền đã biết (ví dụ: xơ nang – CF) và diễn tiến của các triệu chứng (sơ đồ 2). Nếu xác định được nguyên nhân gây ho ra máu rõ ràng hoặc có khả năng cao, can thiệp chính là tối ưu hóa điều trị cho bệnh lý nền. Những bệnh nhân này thường được nhập viện để theo dõi và chăm sóc hỗ trợ. (Xem ‘Kiểm soát ho ra máu mức độ nhẹ hoặc trung bình’ ở dưới.)

Đánh giá chẩn đoán:

Chẩn đoán hình ảnh – X-quang ngực và trong một số trường hợp là CT mạch máu có thể giúp xác định vị trí chảy máu và thường cung cấp manh mối về loại bệnh lý phổi. Có tới 1/3 trẻ em ho ra máu có kết quả X-quang bình thường. (Xem ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)

Xét nghiệm cận lâm sàng – Đối với bệnh nhân ho ra máu từ mức độ nhẹ (≥5 mL máu) trở lên mà chưa rõ nguyên nhân, các xét nghiệm cần thực hiện bao gồm tổng phân tích tế bào máu và đông máu, bao gồm cả các xét nghiệm để loại trừ bệnh von Willebrand. Các xét nghiệm bổ sung giúp xác định nguyên nhân ở một số bệnh nhân chọn lọc bao gồm đánh giá tình trạng viêm hệ thống hoặc viêm mạch, và nuôi cấy đờm tìm vi khuẩn, nấm, virus và trực khuẩn kháng cồn kháng acid (AFB). (Xem ‘Đánh giá cận lâm sàng’ ở dưới.)

Nội soi phế quản – Nếu nguyên nhân vẫn chưa rõ sau khi đánh giá cận lâm sàng và tình trạng ho ra máu vẫn tiếp diễn, chúng tôi thường tiến hành nội soi phế quản mềm để xác định vị trí chảy máu; trong một số trường hợp, thủ thuật này có thể được dùng để can thiệp cầm máu đang hoạt động. Nội soi phế quản cứng là lựa chọn ưu tiên nếu cần gắp dị vật hoặc khi máu chảy ồ ạt. (Xem ‘Nội soi phế quản chẩn đoán’ và ‘Nội soi phế quản điều trị’ ở dưới.)

Sinh thiết phổi – Sinh thiết phổi có thể được chỉ định nếu nguyên nhân gây ho ra máu vẫn chưa được xác định sau quá trình đánh giá chuyên sâu, đặc biệt khi hình ảnh X-quang/CT phù hợp với tình trạng xuất huyết phế nang lan tỏa. (Xem ‘Chẩn đoán hình ảnh’ và ‘Sinh thiết phổi’ ở dưới.)