Chấn thương vùng hạ bộ (do cưỡi vật cứng) ở trẻ em: Đánh giá và xử trí

TÓM TẮT

Đánh giá – Bác sĩ lâm sàng cần khai thác bệnh sử và thăm khám thực thể cẩn thận cho tất cả trẻ em gặp chấn thương vùng yên ngựa. Việc thăm khám có thể gặp khó khăn do trẻ lo lắng và đau đớn. Đối với mức độ đau nhẹ đến trung bình, có thể kiểm soát bằng các biện pháp tại chỗ. Trường hợp đau nặng hơn có thể cần dùng thuốc giảm đau nhóm opioid (ví dụ: fentanyl tiêm tĩnh mạch hoặc xịt trong mũi) và/hoặc an thần để thực hiện thăm khám toàn diện. Việc an thần cũng phù hợp nếu dự kiến phải khâu phục hồi vết rách. (Xem thêm mục ‘Bệnh sử’ và ‘Thăm khám thực thể’ ở dưới.)

Ghi nhận ở nữ giới – Đa số chấn thương vùng yên ngựa ở nữ giới ảnh hưởng đến gò mu, mũ âm vật và môi bé, thường nằm ở phía trước hoặc phía bên của màng trinh. Các phát hiện điển hình bao gồm tụ máu âm hộ và rách âm hộ nông tại các vùng này. Những dấu hiệu khi thăm khám ủng hộ chấn thương không chủ ý bao gồm các vết rách đơn lẻ, vết rách hình sao và/hoặc bầm tím phù hợp với bệnh sử. Các dấu hiệu cho thấy tổn thương nghiêm trọng bao gồm (xem mục ‘Nữ giới’ ở dưới):

• Chấn thương màng trinh hoặc rách rãnh sau âm hộ
• Xuất huyết âm đạo
• Rách hoặc tổn thương tầng sinh môn
• Có máu ở lỗ niệu đạo ngoài, tiểu máu đại thể hoặc rách quanh niệu đạo

Ghi nhận ở nam giới – Chấn thương vùng yên ngựa ở nam giới thường gây sưng và bầm tím nhẹ vùng bìu. Các dấu hiệu đáng lo ngại bao gồm (xem mục ‘Nam giới’ ở dưới):

• Đau nhiều hoặc sưng rõ rệt tinh hoàn hoặc bìu
• Một bên bìu trống, gợi ý tình trạng di lệch tinh hoàn
• Xuất huyết dưới da và sưng nề rõ rệt ở dương vật hoặc tầng sinh môn
• Rách mặt bụng dương vật
• Rách tổn thương vào thể hang của thân dương vật

Dấu hiệu gợi ý bị lạm dụng – Chấn thương cơ quan sinh dục không tương xứng với bệnh sử chấn thương vùng yên ngựa, xảy ra ở trẻ nhũ nhi dưới chín tháng tuổi, đi kèm với các tổn thương hoặc dịch tiết bất thường ở cơ quan sinh dục và/hoặc vùng quanh hậu môn, hoặc các dấu hiệu thực thể khác của việc lạm dụng (ví dụ: bầm tím có hình thù đặc trưng hoặc bỏng) cần có sự can thiệp của đội ngũ bảo vệ trẻ em giàu kinh nghiệm (ví dụ: nhân viên công tác xã hội, điều dưỡng, bác sĩ có kinh nghiệm sâu về quản lý lạm dụng tình dục trẻ em) và/hoặc chuyển tuyến đến trung tâm chống lạm dụng tình dục trẻ em nếu có. Tại nhiều nơi trên thế giới, việc báo cáo bắt buộc cho các cơ quan chính phủ có thẩm quyền cũng là yêu cầu cần thiết. (Xem thêm mục ‘Các dấu hiệu gợi ý lạm dụng trẻ em’ ở dưới.)

Khả năng đi tiểu – Do nguy cơ tổn thương niệu đạo là một biến chứng của chấn thương vùng yên ngựa, bác sĩ lâm sàng cần đảm bảo tất cả bệnh nhân đều có thể đi tiểu được. Nhiều trẻ gặp chấn thương vùng yên ngựa thường lo lắng và có thể từ chối đi tiểu lúc ban đầu. Nếu kết quả thăm khám cho thấy bàng quang không bị căng giãn quá mức và khả năng tổn thương cần an thần hoặc can thiệp phẫu thuật là thấp, bác sĩ có thể khuyến khích trẻ đi tiểu bằng cách cho dùng thuốc giảm đau nhẹ (ví dụ: acetaminophen đường uống) và áp dụng các biện pháp tại chỗ để giảm đau. (Xem thêm mục ‘Khả năng đi tiểu’ ở dưới.)

Cận lâm sàng – Ở hầu hết trẻ em bị chấn thương vùng yên ngựa, bệnh sử và thăm khám thực thể là đủ để loại trừ tổn thương nghiêm trọng và không cần làm thêm các xét nghiệm cận lâm sàng. Những bệnh nhân nghi ngờ đứt niệu đạo cần được chụp niệu đạo ngược dòng. Trẻ trai có bất thường rõ rệt ở bìu hoặc tinh hoàn cần được siêu âm Doppler bìu. Trẻ gái không ổn định về huyết động có tổn thương âm đạo diện rộng hoặc rách âm hộ cần được theo dõi chỉ số hematocrit định kỳ và làm xét nghiệm nhóm máu, phản ứng chéo. (Xem thêm mục ‘Cận lâm sàng’ ở dưới.)

Xử trí – Việc xử trí ban đầu chấn thương vùng yên ngựa ở trẻ trai, trẻ gái và các chỉ định chuyển tuyến chuyên khoa phẫu thuật được mô tả chi tiết trong các sơ đồ và nội dung phía trên (sơ đồ 1 và sơ đồ 2). (Xem thêm mục ‘Xử trí ban đầu’ và ‘Chỉ định chuyển tuyến hoặc hội chẩn chuyên khoa’ ở dưới.)