TÓM TẮT
Dịch tễ học – Chấn thương đầu do ngược đãi (AHT) là nguyên nhân quan trọng gây bệnh tật và tử vong ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 12 tháng tuổi. Chấn thương sọ não có thể là kết quả của các cú đánh trực tiếp, rung lắc (đặc biệt ở trẻ nhũ nhi), làm rơi, ném trẻ, ngạt thở hoặc phối hợp nhiều cơ chế. Mô hình tổn thương đặc trưng liên quan đến rung lắc bao gồm xuất huyết dưới màng cứng, xuất huyết võng mạc và tổn thương não. (Xem thêm ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
AHT thường xảy ra nhiều nhất trong năm đầu đời. Tỷ lệ tổn thương não do tác động cố ý ở trẻ em tại Hoa Kỳ và Châu Âu là tương đương nhau. Nhiều nạn nhân có tiền sử bị ngược đãi từ trước và việc chẩn đoán thường bị chậm trễ. Đối tượng gây ra AHT thường là nam giới, phổ biến nhất là cha của trẻ. (Xem thêm ‘Tuổi’, ‘Tiền sử bị ngược đãi’ và ‘Đối tượng gây tổn thương’ ở dưới.)
Cơ chế tổn thương – Sự giảm tốc góc, có hoặc không kèm theo va chạm, dẫn đến sự chuyển động sai biệt của các thành phần trong sọ, có thể gây tổn thương sợi trục và xuất huyết nội sọ. Não của trẻ nhũ nhi nhạy cảm hơn với loại tổn thương này. Các thao tác chăm sóc thông thường và chấn thương nhẹ thường không tạo ra đủ lực để gây ra tổn thương nghiêm trọng. (Xem thêm ‘Độ nhạy cảm’ và ‘Tổn thương nguyên phát’ ở dưới.)
Tổn thương thiếu máu cục bộ – thiếu oxy cũng là một yếu tố quan trọng góp phần gây ra các loại tổn thương não sau AHT. (Xem thêm ‘Tổn thương thứ phát’ ở dưới.)
Các tổn thương phối hợp – Các tổn thương đi kèm với AHT bao gồm gãy xương sọ (hình 4), gãy vùng hành xương (hình 6) và gãy xương sườn (hình 7); xuất huyết võng mạc (hình 2); và xuất huyết nội sọ, đặc biệt là xuất huyết dưới màng cứng (hình 1). (Xem thêm ‘Các loại tổn thương’ ở dưới.)