TÓM TẮT
Giới thiệu – Trị liệu tâm lý là lựa chọn điều trị hàng đầu cho rối loạn nhân cách ranh giới (BPD). Việc điều trị bằng thuốc nhắm vào các triệu chứng cụ thể là một phương pháp hỗ trợ hữu ích cho trị liệu tâm lý. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Các yếu tố chung – Các liệu pháp tâm lý cho BPD thường mang tính chủ động, tập trung vào chức năng hiện tại và các mối quan hệ, cũng như kiểm soát tình trạng rối loạn điều tiết cảm xúc, sự bốc đồng và rối loạn nhận thức xã hội đặc trưng của rối loạn này. (Xem ‘Các yếu tố chung’ ở dưới.)
Giáo dục tâm lý là một thành phần quan trọng của trị liệu tâm lý cho BPD. Bệnh nhân và gia đình cần được cung cấp thông tin về rối loạn, các dấu hiệu, triệu chứng, nguyên nhân tiềm tàng, diễn tiến theo thời gian và các lựa chọn điều trị. Hiện có nhiều nguồn cung cấp sách và tài liệu hướng dẫn dành cho bệnh nhân và người nhà. (Xem ‘Các yếu tố chung’ ở dưới.)
Hiệu quả – Dựa trên kết quả từ các thử nghiệm lâm sàng hạn chế và kinh nghiệm thực tiễn, chúng tôi đánh giá các phương pháp trị liệu tâm lý cho BPD dưới đây có hiệu quả tương đương nhau. Sự sẵn có của các phương pháp này khác nhau tùy theo khu vực địa lý. Việc lựa chọn phương pháp có thể dựa trên điều kiện thực tế tại địa phương và sở thích của bệnh nhân. (Xem ‘Hiệu quả của trị liệu tâm lý’ ở dưới.)
Liệu pháp hành vi biện chứng (DBT) – DBT là một hình thức biến thể của liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) đã được nghiên cứu kỹ lưỡng, trong đó nhấn mạnh vào việc kiểm soát hành vi tự sát và các hành vi nguy hiểm khác, các hành vi gây cản trở điều trị và các hành vi ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. (Xem ‘Liệu pháp hành vi biện chứng’ ở dưới.)
Các liệu pháp tâm lý khác
- Liệu pháp dựa trên sự tâm trí hóa (Mentalization-based) và liệu pháp tập trung vào chuyển di (Transference-focused) chủ yếu dựa trên cơ chế tâm động học. Trong đó, liệu pháp tâm trí hóa kết hợp các kỹ thuật nhận thức, hướng dẫn bệnh nhân quan sát trạng thái tâm trí của mình tại mỗi thời điểm, từ đó tạo ra những góc nhìn thay thế về trải nghiệm chủ quan của bản thân và những người xung quanh. Liệu pháp tập trung vào chuyển di bao gồm việc khám phá, đối diện và giải thích sự chuyển di đối với các vấn đề gây xung đột cảm xúc nảy sinh trong mối quan hệ giữa bệnh nhân và nhà trị liệu. (Xem ‘Liệu pháp dựa trên sự tâm trí hóa’ và ‘Liệu pháp tập trung vào chuyển di’ ở dưới.)
- Quản lý tâm thần tốt (Good psychiatric management) là một phác đồ điều trị chuẩn hóa được thiết kế chủ yếu cho các bác sĩ lâm sàng không chuyên khoa sức khỏe tâm thần, cung cấp một bộ nguyên tắc và thực hành rút ra từ các thử nghiệm lâm sàng và kinh nghiệm thực tế để đáp ứng nhu cầu lâm sàng của bệnh nhân. (Xem ‘Quản lý tâm thần tốt’ ở dưới.)
- Một số hình thức CBT đã được phát triển cho bệnh nhân BPD, bao gồm liệu pháp tập trung vào lược đồ (Schema-focused therapy). Sự kết hợp giữa trị liệu lược đồ cá nhân và nhóm có thể hiệu quả hơn so với việc chỉ sử dụng trị liệu nhóm. Chương trình Đào tạo Hệ thống về Khả năng Dự đoán Cảm xúc và Giải quyết Vấn đề (STEPPS), bao gồm huấn luyện kỹ năng và giáo dục gia đình, chủ yếu được sử dụng như một liệu pháp hỗ trợ cho các phương pháp điều trị khác không tập trung vào CBT. (Xem ‘Liệu pháp tập trung vào lược đồ’ và ‘Đào tạo Hệ thống về Khả năng Dự đoán Cảm xúc và Giải quyết Vấn đề’ ở dưới.)