Phân tích nước tiểu trong chẩn đoán bệnh thận

TÓM TẮT

Nguyên tắc chung – Kết hợp với bệnh sử, thăm khám lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng, phân tích nước tiểu đóng vai trò then chốt trong đánh giá bệnh thận cấp và mạn tính. Một quy trình xét nghiệm nước tiểu toàn diện bao gồm ba thành phần: đánh giá đại thể, phân tích bằng que thử và soi cặn nước tiểu dưới kính hiển vi. Việc thu thập bệnh phẩm nước tiểu đúng quy chuẩn là điều kiện tiên quyết để biện giải kết quả chính xác, từ đó tối đa hóa giá trị chẩn đoán. (Xem ‘Các thành phần của xét nghiệm nước tiểu’, ‘Chỉ định xét nghiệm’ và ‘Thu thập bệnh phẩm’ ở dưới.)

Đánh giá đại thể – Nước tiểu bình thường trong và có màu vàng nhạt. Độ đục và màu sắc nước tiểu có thể thay đổi tùy theo tình trạng bệnh lý. (Xem ‘Đánh giá đại thể nước tiểu’ ở dưới.)

Phân tích bằng que thử – Que thử nước tiểu cung cấp kết quả định lượng tương đối nhanh chóng về các đặc tính của nước tiểu thông qua một loạt các vùng thử trên dải thuốc thử. Hầu hết các loại que thử cho phép phân tích các thông số cơ bản sau: tỷ trọng, pH, heme, leukocyte esterase, nitrite, albumin và glucose. (Xem ‘Phân tích bằng que thử nước tiểu’ ở dưới.)

Soi cặn nước tiểu – Việc soi cặn nước tiểu dưới kính hiển vi cung cấp thêm các manh mối chẩn đoán hữu ích, bổ trợ cho dữ liệu lâm sàng, xét nghiệm và kết quả que thử. Các thành phần có giá trị chẩn đoán sau đây có thể được xác định khi soi kính hiển vi (xem ‘Soi cặn nước tiểu’ ở dưới):

• Tế bào – Các thành phần tế bào có thể tìm thấy trong cặn nước tiểu bao gồm hồng cầu (RBCs) (hình 1), bạch cầu (WBCs) (hình 3) và các tế bào biểu mô từ mọi phân đoạn của đường tiết niệu (hình 4, hình 5 và hình 6). (Xem ‘Tế bào’ ở dưới.)
• Trụ hình – Trụ hình là các cấu trúc hình trụ được hình thành trong lòng ống thận. Chúng được định nghĩa dựa trên bản chất của các tế bào hoặc thành phần khác nằm trong khung chất nền. Các loại trụ hình có thể gặp trong cặn nước tiểu bao gồm trụ hồng cầu (hình 2C), trụ bạch cầu (hình 7A-B), trụ tế bào biểu mô ống thận (hình 19B), trụ hạt (hình 8) và trụ trong/trụ hyaline (hình 9). (Xem ‘Trụ hình’ ở dưới.)
• Tinh thể – Tinh thể trong cặn nước tiểu có thể bao gồm tinh thể canxi photphat hoặc canxi oxalat (hình 12A-B), tinh thể magie amoni photphat (hình 14), tinh thể acid uric (hình 20A-B), tinh thể cystine (hình 16) và các loại khác. (Xem ‘Tinh thể’ ở dưới.)
• Lipid nước tiểu – Các giọt lipid, thành phần chủ yếu là ester cholesterol và một phần nhỏ cholesterol, thường thấy trong xét nghiệm nước tiểu ở bệnh nhân mắc các bệnh lý liên quan đến hội chứng thận hư. (Xem ‘Lipid nước tiểu’ ở dưới.)

Tương quan lâm sàng – Các đặc điểm bất thường khác nhau trong nước tiểu có thể gợi ý những nhóm bệnh thận cụ thể. Tương tự như tất cả các xét nghiệm chẩn đoán, những phát hiện này phải được biện giải trong sự tương quan với bệnh sử, thăm khám lâm sàng và các dữ liệu xét nghiệm hiện có (bảng 1). (Xem ‘Các mô hình bất thường thường gặp trong xét nghiệm nước tiểu’ ở dưới.)