Dịch tễ học và cơ chế bệnh sinh của hội chứng tiền kinh nguyệt và rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt

TÓM TẮT

Định nghĩa – Hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS) đặc trưng bởi sự xuất hiện của cả triệu chứng thực thể và hành vi, xảy ra lặp lại vào nửa sau của chu kỳ kinh nguyệt và gây ảnh hưởng đến một số khía cạnh trong cuộc sống của phụ nữ. Rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt (PMDD) là một thể nặng của PMS, trong đó các triệu chứng như giận dữ, dễ kích động và căng thẳng nội tâm chiếm ưu thế. (Xem “Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán hội chứng tiền kinh nguyệt và rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt”.)

Tỷ lệ mắc – PMS có ý nghĩa lâm sàng gặp ở 20% đến 30% phụ nữ có chu kỳ kinh nguyệt đều, trong khi PMDD thực sự chỉ ảnh hưởng đến khoảng 2% phụ nữ trong nhóm này. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Yếu tố nguy cơ – Cả yếu tố di truyền và môi trường đều đóng vai trò trong sự phát triển của các triệu chứng tiền kinh nguyệt. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)

Các bằng chứng sơ bộ cho thấy nguy cơ mắc PMDD có liên quan đến biến thể di truyền của gen ESR1, gen thụ thể estrogen alpha. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)

Các yếu tố nguy cơ tiềm tàng khác đối với sự phát triển của PMDD bao gồm trình độ học vấn thấp, hút thuốc lá, tiền sử gặp các sự kiện gây sang chấn hoặc rối loạn lo âu. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)

Cơ chế bệnh sinh

Trong chu kỳ kinh nguyệt bình thường, sự dao động chu kỳ của nồng độ estrogen và progesterone trong pha hoàng thể gây ra những thay đổi rõ rệt đối với các chất dẫn truyền thần kinh, đặc biệt là hệ serotonin. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ ở dưới.)

Phụ nữ mắc PMS/PMDD có nồng độ estrogen và progesterone trong huyết thanh bình thường, nhưng dường như có đáp ứng bất thường của các chất dẫn truyền thần kinh (đặc biệt là serotonin) đối với những thay đổi nội tiết trong pha hoàng thể. (Xem ‘Các chất dẫn truyền thần kinh’ ở dưới.)

Trong số các chất dẫn truyền thần kinh, serotonin đóng vai trò quan trọng nhất trong căn nguyên của PMS/PMDD, được minh chứng qua các quan sát sau:

• Thuốc ức chế tái hấp thu serotonin có chọn lọc (SSRIs) là liệu pháp điều trị hiệu quả nhất cho rối loạn này. (Xem “Điều trị hội chứng tiền kinh nguyệt và rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt”, phần ‘Khác’.)
• Khi những phụ nữ mắc PMDD đã hết triệu chứng nhờ điều trị bằng SSRI sau đó được dùng thuốc đối kháng serotonin, các triệu chứng về khí sắc sẽ xuất hiện trở lại. (Xem ‘Các chất dẫn truyền thần kinh’ ở dưới.)

Một số dữ liệu hạn chế cho thấy việc tiêu thụ nhiều vitamin B6 (từ chế độ ăn, không phải từ thực phẩm bổ sung) có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc PMS/PMDD. Nhiều loại vitamin và thực phẩm bổ sung, bao gồm vitamin B6, vitamin E, vitex agnus castus, canxi và magie, đã được nghiên cứu như những tác nhân điều trị PMS; tuy nhiên, bằng chứng về việc các chất này hiệu quả hơn giả dược (với tỷ lệ đáp ứng 30%) là không nhất quán. (Xem ‘Vai trò của vitamin và khoáng chất’ ở dưới và “Điều trị hội chứng tiền kinh nguyệt và rối loạn tâm thần tiền kinh nguyệt”, phần ‘Khác’.)