Các rối loạn vận động liên quan đến giấc ngủ ở tuổi trẻ thơ

TÓM TẮT

Định nghĩa – Rối loạn vận động liên quan đến giấc ngủ đặc trưng bởi các vận động tương đối đơn giản, thường mang tính rập khuôn, gây ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc làm gián đoạn quá trình khởi phát giấc ngủ (bảng 1). Đặc điểm đơn giản và rập khuôn này giúp phân biệt chúng với các vận động phức tạp thường gặp trong các rối loạn hành vi trong giấc ngủ (parasomnias), ví dụ như mộng du. Nếu các vận động này xuất hiện không thường xuyên, chúng thường là những biến thể lành tính; tuy nhiên, chúng được phân loại là rối loạn vận động khi xuất hiện với tần suất cao hoặc gây ra các hệ lụy bệnh lý. (Xem mục ‘Phân loại’ ở dưới.)

Đánh giá – Việc đánh giá một trẻ có các vận động liên quan đến giấc ngủ gây lo ngại hoặc gây vấn đề bắt đầu bằng việc mô tả chi tiết hành vi, kết hợp với khai thác tiền sử về chức năng ngủ và thức. Trong một số trường hợp, chẩn đoán có thể được hỗ trợ thông qua việc ghi hình giấc ngủ tại nhà và đôi khi cần đánh giá tại phòng lab giấc ngủ bằng đa ký giấc ngủ (polysomnography). (Xem mục ‘Đánh giá’ ở dưới.)

Các thực thể thường gặp

• Hội chứng chân không yên (RLS) là một rối loạn cảm giác – vận động gây ra cảm giác thôi thúc mạnh mẽ muốn cử động các chi, chủ yếu khi nghỉ ngơi và xảy ra độc lập hoặc chủ yếu vào buổi tối hoặc ban đêm (bảng 3). Trẻ em có thể sử dụng nhiều cách diễn đạt, thuật ngữ hoặc hình vẽ khác nhau để mô tả cảm giác này. RLS là nguyên nhân phổ biến gây gián đoạn giấc ngủ ở cả trẻ em và người lớn. (Xem mục ‘Hội chứng chân không yên’ ở dưới và “Hội chứng chân không yên và rối loạn vận động chi chu kỳ ở trẻ em”.)
• Vận động nhịp nhàng của đầu, cổ và thân mình liên quan đến giấc ngủ thường gặp và có khả năng là do phát triển (sinh lý) ở trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ. Các biểu hiện phổ biến nhất là đu đưa cơ thể, lắc đầu (sang hai bên) hoặc đập đầu, đôi khi kèm theo tiếng ngân nga nhịp nhàng hoặc các âm thanh không rõ lời. Thuật ngữ rối loạn vận động nhịp nhàng được sử dụng nếu các vận động này gây ra hoặc có khả năng gây ra những hậu quả nghiêm trọng, chẳng hạn như tự gây thương tích. (Xem mục ‘Rối loạn vận động nhịp nhàng’ ở dưới.)
• Giật mình khi ngủ (sleep starts/hypnic jerks) thường gặp ở mọi lứa tuổi và được coi là bình thường. Hiện tượng này có xu hướng xảy ra vào thời điểm bắt đầu ngủ. (Xem mục ‘Các triệu chứng đơn lẻ và biến thể bình thường’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt – Đôi khi, các hội chứng động kinh liên quan đến giấc ngủ có thể mô phỏng các rối loạn vận động liên quan đến giấc ngủ hoặc các rối loạn hành vi trong giấc ngủ (parasomnias). Đặc biệt, động kinh tăng vận động liên quan đến giấc ngủ (SHE) có thể bao gồm các vận động phức tạp nhưng rất rập khuôn, chẳng hạn như thức giấc kịch phát, tư thế chi loạn trương lực, hoặc các hành vi tăng vận động như đá, vùng vẫy hoặc các cử động như đang đạp xe. (Xem mục ‘Động kinh liên quan đến giấc ngủ’ ở dưới và “Các hội chứng động kinh liên quan đến giấc ngủ”.)