TÓM TẮT
Nguyên tắc điều trị – Bệnh nhân rối loạn tích trữ thường có nhu cầu lưu giữ hoặc thu thập đồ vật và gặp khó khăn kéo dài trong việc từ bỏ chúng, bất kể giá trị của món đồ đó. Việc tích trữ khiến không gian sống trở nên chật chội, làm hạn chế công năng sử dụng, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày và dẫn đến những phiền muộn đáng kể về mặt lâm sàng.
Chúng tôi giáo dục bệnh nhân về các rủi ro của việc tích trữ như an toàn phòng cháy chữa cháy và điều kiện sống không vệ sinh. Đồng thời, chúng tôi cố gắng phối hợp với người thân hoặc các dịch vụ hỗ trợ khác để thiết lập mục tiêu điều trị ngay từ giai đoạn đầu. Ngoài ra, cần đánh giá các rối loạn đồng mắc như rối loạn khí sắc. (Xem ‘Nguyên tắc điều trị’ ở dưới.)
Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) là lựa chọn điều trị hàng đầu – Chúng tôi đề xuất sử dụng CBT cho rối loạn tích trữ làm liệu pháp điều trị hàng đầu thay vì dùng thuốc hoặc các can thiệp tâm lý xã hội khác (Khuyến cáo 2C). (Xem ‘Liệu pháp nhận thức hành vi’ ở dưới.)
Theo mô hình nhận thức hành vi, việc thu thập và lưu trữ quá mức là kết quả của sự tương tác giữa các yếu tố dễ tổn thương (ví dụ: di truyền, các sự kiện trong thời thơ ấu) với các niềm tin về đồ vật, khiếm khuyết trong xử lý thông tin và các phản ứng cảm xúc không thích nghi. (Xem ‘Mô hình khái niệm’ ở dưới.)
Các thành phần của CBT trong điều trị tích trữ bao gồm: phỏng vấn tạo động lực (ví dụ: đặt câu hỏi mở và lắng nghe phản hồi), thiết lập mục tiêu, huấn luyện kỹ năng, tiếp xúc phân cấp và tái cấu trúc nhận thức. (Xem ‘Cách triển khai và các thành phần’ ở dưới.)
Đánh giá lại điều trị khi đáp ứng kém với CBT – Chúng tôi tiến hành đánh giá lại phác đồ đối với những bệnh nhân đáp ứng kém với CBT. Tập trung giải quyết các nguyên nhân như chưa chú trọng đúng mức vào việc tiếp xúc phân cấp với quá trình thu thập hoặc loại bỏ đồ vật. Đồng thời, xác định lại sự hiện diện hoặc thiếu vắng của các bệnh lý đồng mắc. (Xem ‘Đáp ứng không đầy đủ’ ở dưới.)
Điều trị cho các đối tượng khác
- Những người không thể tiếp cận hoặc từ chối CBT – Chúng tôi ưu tiên các nhóm hỗ trợ tương trợ cho những bệnh nhân không thể tiếp cận CBT hoặc từ chối điều trị bằng phương pháp này. (Xem ‘Những người không thể tiếp cận hoặc từ chối CBT’ ở dưới.)
- Những người có bệnh lý đồng mắc điển hình – Thông thường, chúng tôi khởi đầu điều trị bằng CBT hoặc can thiệp tâm lý xã hội khác, kết hợp quản lý thuốc bằng thuốc ức chế tái hấp thu serotonin chọn lọc (SSRI) cho những bệnh nhân có rối loạn khí sắc hoặc rối loạn lo âu đồng mắc chưa được điều trị. (Xem ‘Những người có bệnh lý đồng mắc điển hình’ ở dưới.)
- Phục hồi chức năng nhận thức bổ trợ – Chúng tôi đề xuất phục hồi chức năng nhận thức thay vì quản lý bằng thuốc cho những bệnh nhân không đáp ứng với điều trị ban đầu bằng CBT (Khuyến cáo 2C). (Xem ‘Đáp ứng không đầy đủ’ ở dưới.)
- Kháng điều trị – Chúng tôi thường cân nhắc thử nghiệm liệu pháp dùng thuốc cho những bệnh nhân kháng các can thiệp tâm lý xã hội. Tuy nhiên, hiện chưa có các thử nghiệm ngẫu nhiên đối chứng hỗ trợ việc dùng thuốc cho bệnh nhân rối loạn tích trữ nguyên phát. (Xem ‘Liệu pháp dùng thuốc’ ở dưới.)
Điều trị duy trì cho bệnh nhân đáp ứng điều trị – Chúng tôi cung cấp cho những bệnh nhân đáp ứng điều trị các chiến lược để phòng ngừa tái phát, bao gồm: học cách quản lý các tình huống căng thẳng hoặc các yếu tố kích gợi tiềm tàng dẫn đến hành vi thu thập đồ vật mới; tăng cường giao tiếp xã hội; duy trì lối sống năng động; tham gia vào các nhóm đồng đẳng; giải quyết các vấn đề y khoa còn tồn đọng và quay trở lại làm việc nếu có thể.