Bệnh não chuyển hóa – nhiễm độc cấp tính ở người lớn

TÓM TẮT

Sinh lý bệnh – Bệnh não chuyển hóa-độc tính cấp (TME) là tình trạng rối loạn chức năng não toàn thể cấp tính, xảy ra khi không có tổn thương cấu trúc não nguyên phát.

Hoạt động bình thường của neuron đòi hỏi sự cân bằng về điện giải, nước, acid amin, các chất dẫn truyền thần kinh kích thích và ức chế, cũng như các cơ chất chuyển hóa. Cơ chế sinh lý thần kinh của TME bao gồm sự gián đoạn các con đường đa synap và thay đổi cân bằng acid amin kích thích – ức chế. (Xem thêm mục ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng – TME biểu hiện lâm sàng dưới dạng sảng, với trạng thái lú lẫn kích động hoặc ngủ gà. Suy giảm khả năng tập trung là đặc điểm điển hình. Các dấu hiệu khác xuất hiện không thường xuyên bao gồm run, giật cơ và run vẩy (asterixis). Trong những trường hợp nặng, có thể xuất hiện tư thế gồng (posturing) và suy giảm các phản xạ thân não. (Xem thêm mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Chẩn đoán – TME là một chẩn đoán loại trừ trong một danh sách chẩn đoán phân biệt rộng (bảng 1). Tình trạng lú lẫn cấp có thể gặp trong các bệnh lý như: hội chứng cai rượu, viêm màng não, viêm não, u não, co giật không gây co cứng, viêm tĩnh mạch huyết khối trung tâm, viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn, thuyên tắc mỡ, huyết khối động mạch thân nền, chấn thương sọ não và đột quỵ bán cầu não phải. Đa số bệnh nhân cần thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh não. Một số trường hợp cần đo điện não đồ (EEG) và/hoặc chọc dò thắt lưng. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Điều trị – Mặc dù mục tiêu điều trị tập trung vào nguyên nhân gốc rễ, nhưng có một số nguyên tắc chung áp dụng cho tất cả bệnh nhân. (Xem thêm mục ‘Xử trí’ ở dưới.)

• Ngừng sử dụng các thuốc có tiềm năng gây độc cho hệ thần kinh trung ương (bảng 1) nếu có thể.
• Một số bệnh nhân có thể cần dùng thuốc để kiểm soát các hành vi kích động nhằm tránh gây thêm tổn thương cho chính họ. (Xem thêm “Sảng và các trạng thái lú lẫn cấp tính: Phòng ngừa, điều trị và tiên lượng”.)
• Cần bổ sung Thiamine cho bệnh nhân có tiền sử nghiện rượu, suy dinh dưỡng, ung thư, nghén nặng (hyperemesis gravidarum) hoặc suy thận đang chạy thận nhân tạo. (Xem thêm “Bệnh não Wernicke”.)

Mặc dù TME truyền thống được xem là một biến cố có thể hồi phục, nhưng bệnh lý này liên quan đến tỷ lệ biến chứng và tử vong đáng kể. Thời gian diễn tiến của bệnh não, mức độ nghiêm trọng, tuổi cao và các bệnh thoái hóa thần kinh sẵn có là những yếu tố nguy cơ khiến sự hồi phục từ TME bị chậm trễ hoặc không hoàn toàn. (Xem thêm mục ‘Tiên lượng’ ở dưới.)

Các vấn đề liên quan đến từng nguyên nhân cụ thể gây TME đã được thảo luận ở trên. Vui lòng xem các tiêu đề chủ đề tương ứng.