Kháng sinh Beta-lactam: Cơ chế tác dụng, đề kháng và tác dụng phụ

TÓM TẮT

Cơ chế tác dụng – Kháng sinh nhóm beta-lactam ức chế sự phát triển của các vi khuẩn nhạy cảm bằng cách bất hoạt các enzyme nằm ở màng tế bào vi khuẩn, được gọi là các protein gắn penicillin (PBPs), vốn tham gia vào quá trình tổng hợp thành tế bào. Nhìn chung, nhóm kháng sinh này có tác dụng diệt khuẩn đối với các chủng nhạy cảm. (Xem ‘Cơ chế tác dụng’ ở dưới.)

Cơ chế kháng thuốc – Cơ chế kháng chính đối với các kháng sinh beta-lactam trong các chủng phân lập lâm sàng là sản sinh ra các enzyme phân cắt penicillin (penicillinase), cephalosporin (cephalosporinase) hoặc cả hai (beta-lactamase). Các cơ chế kháng thuốc khác bao gồm việc giảm khả năng thâm nhập vào vị trí đích ở màng tế bào chất và thay đổi cấu trúc các PBPs. (Xem ‘Cơ chế kháng thuốc của vi khuẩn’ ở dưới.)

Beta-lactamase nhiễm sắc thể – Phức hợp Enterobacter cloacae, Klebsiella aerogenes và Citrobacter freundii có nguy cơ từ trung bình đến cao trong việc sản sinh beta-lactamase nhiễm sắc thể cảm ứng AmpC. Enzyme này có thể khó phát hiện khi làm kháng sinh đồ ban đầu nhưng có thể gây kháng tất cả các beta-lactam hiện có, ngoại trừ carbapenem và trong một số trường hợp là cefepime. (Xem ‘Beta-lactamase nhiễm sắc thể’ ở dưới.)

Beta-lactamase qua trung gian plasmid – Các beta-lactamase qua trung gian plasmid phổ biến nhất ở vi khuẩn gram âm gây kháng penicillin, cephalosporin thế hệ 1 và một số thế hệ 2. Các beta-lactamase phổ rộng (ESBL) qua trung gian plasmid còn có thể phân cắt các cephalosporin thế hệ muộn hơn và aztreonam. Các plasmid này có khả năng truyền sang các loài và chi khác. (Xem ‘Beta-lactamase qua trung gian plasmid’ ở dưới và “Beta-lactamase phổ rộng”.)

Tác dụng không mong muốn – Việc sử dụng beta-lactam có liên quan đến nhiều tác dụng không mong muốn, bao gồm phản ứng dị ứng qua trung gian IgE, phát ban, tiêu chảy, độc tính trên thận và các phản ứng quá mẫn hoặc trung gian miễn dịch khác. Penicillin là nhóm kháng sinh thường gặp nhất gây ra bệnh não, và liều cao beta-lactam có thể dẫn đến co giật. (Xem ‘Tác dụng không mong muốn’ ở dưới.)