Cơ chế bệnh sinh của bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường

TÓM TẮT

Giải phẫu bệnh – Bệnh đa dây thần kinh đối xứng xa là thể phổ biến nhất của bệnh lý thần kinh do đái tháo đường. Nguyên nhân trực tiếp là bệnh lý sợi trục kiểu “thoái hóa ngược” (dying back) phụ thuộc vào chiều dài, chủ yếu ảnh hưởng đến phần xa của các sợi trục cảm giác có bao myelin và không có bao myelin dài nhất, trong khi các sợi trục vận động tương đối được bảo tồn. (Xem ‘Giải phẫu bệnh’ ở dưới.)

Cơ chế bệnh sinh – Trong bệnh đái tháo đường, một tổ hợp phức tạp các yếu tố chuyển hóa, mạch máu và có thể là hormone làm thay đổi sự cân bằng giữa tổn thương và sửa chữa sợi thần kinh theo hướng gia tăng tổn thương. Quá trình này diễn ra theo kiểu chọn lọc sợi, ưu tiên ảnh hưởng đến các sợi cảm giác và sợi thần kinh tự chủ ở xa, dẫn đến tình trạng mất cảm giác tiến triển, tạo nên các biểu hiện lâm sàng của bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường. (Xem ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)

Rối loạn chuyển hóa

• Suy giảm sản xuất năng lượng – Tình trạng tăng glucose và lipid trong máu ở bệnh nhân đa dây thần kinh do đái tháo đường gây quá tải cho quá trình sản xuất ATP thông thường, dẫn đến tăng sản sinh các gốc tự do oxy hóa, tổn thương ti thể, thiếu hụt năng lượng và mất chức năng tế bào bình thường. (Xem ‘Sản xuất năng lượng’ ở dưới.)
• Các con đường chuyển hóa khác – Các sản phẩm phụ của sự dư thừa năng lượng trong con đường chuyển hóa polyol và hexosamine cũng có thể làm tăng các gốc tự do oxy hóa (ROS), gây mất năng lượng và viêm, góp phần gây ra bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường. (Xem ‘Các con đường chuyển hóa khác’ ở dưới.)
• Vai trò của thiếu máu cục bộ – Thiếu máu cục bộ dây thần kinh được cho là tham gia vào cơ chế bệnh sinh của bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường do sự hiện diện của tình trạng dày thành mạch máu nội thần kinh và tắc mạch khi khám nghiệm tử thi. Điều này được củng cố bởi các bằng chứng hình thái học và lâm sàng. (Xem ‘Vai trò của thiếu máu cục bộ’ ở dưới.)
• Suy giảm khả năng sửa chữa sợi thần kinh – Sự thiếu hụt các peptide nuôi dưỡng thần kinh (neurotrophic peptides) – vốn điều phối quá trình sửa chữa, tái tạo và duy trì trương lực thần kinh – góp phần gây ra bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường. Ngoài ra, insulin đóng vai trò như một yếu tố nuôi dưỡng đối với các neuron ngoại biên, do đó, sự thiếu hụt insulin trong đái tháo đường tuýp 1 có thể làm tổn hại khả năng sinh tồn và sửa chữa của dây thần kinh. (Xem ‘Suy giảm khả năng sửa chữa sợi thần kinh’ ở dưới.)