Chăm sóc tiền sản: Giáo dục bệnh nhân, tăng cường sức khỏe và tính an toàn của các thuốc thường dùng

TÓM TẮT

Giáo dục và nâng cao sức khỏe cho thai phụ – Giáo dục bệnh nhân và nâng cao sức khỏe là những thành phần quan trọng của chăm sóc tiền sản, bao gồm việc thảo luận về nhiều nội dung như: phương thức liên lạc với nhân viên y tế, sử dụng thuốc, chế độ ăn uống (bảng 4), bổ sung vitamin và khoáng chất (bảng 1), mức tăng cân (bảng 7), tiêm chủng (bảng 8), tập luyện và các hoạt động thể chất, xây dựng lối sống lành mạnh, giải đáp các thắc mắc thường gặp và sàng lọc bạo lực gia đình. (Xem thêm phần ‘Các thắc mắc thường gặp của bệnh nhân’ ở dưới.)

Sử dụng thuốc – Việc sử dụng thuốc trong thời kỳ mang thai là khá phổ biến. Tuy nhiên, các thông tin về phản ứng bất lợi cho mẹ hoặc thai nhi (đã biết hoặc tiềm tàng), cũng như việc điều chỉnh liều lượng cần thiết trong thai kỳ và giai đoạn hậu sản hiện còn rất hạn chế. Các nguyên tắc chung sau đây được áp dụng khi sử dụng thuốc trong thai kỳ (xem thêm phần ‘Độ an toàn của một số thuốc phổ biến dùng ngắn hạn trong thai kỳ’ ở dưới):

• Tránh để thai nhi tiếp xúc với thuốc nếu có thể, đặc biệt là trong tam cá nguyệt thứ nhất vì đây là giai đoạn chính của quá trình hình thành cơ quan. Tuy nhiên, việc tiếp xúc với thuốc ở giai đoạn muộn hơn của thai kỳ vẫn có thể dẫn đến những bất thường về hình thái kín đáo, rối loạn chức năng hoặc chậm phát triển. Các thuốc có tiềm năng gây tác dụng bất lợi cho thai nhi được mô tả trong bảng (bảng 16).
• Khi cần thiết phải dùng thuốc, cần thảo luận với bệnh nhân về lợi ích và nguy cơ giữa việc dùng và không dùng thuốc, dựa trên những bằng chứng khoa học tốt nhất hiện có từ các nguồn tài liệu đáng tin cậy.
• Hạn chế tối đa số lượng thuốc sử dụng; chỉ dùng thuốc trong những tình huống mà lợi ích vượt trội rõ rệt so với nguy cơ. Ưu tiên lựa chọn những thuốc có hồ sơ an toàn tốt nhất, sử dụng liều thấp nhất và trong thời gian ngắn nhất mà vẫn đạt hiệu quả điều trị. Ưu tiên chỉ định các thuốc cũ đã có dữ liệu an toàn lâu dài thay vì các thuốc mới, do dữ liệu về an toàn của thuốc mới trong thai kỳ thường rất hạn chế hoặc chưa có.
• Hướng dẫn bệnh nhân liên hệ với bác sĩ điều trị khi có bất kỳ lo ngại nào về thuốc, hoặc trước khi tự ý ngừng thuốc hoặc bắt đầu sử dụng một loại thuốc mới.