TÓM TẮT
Mục tiêu điều trị – Mục tiêu cuối cùng trong điều trị dị ứng thực phẩm là giúp bệnh nhân có thể tiêu thụ thực phẩm một cách thoải mái (ad libitum) mà không xuất hiện triệu chứng hoặc lo sợ phản ứng dị ứng. Điều này đòi hỏi việc thiết lập trạng thái dung nạp vĩnh viễn với thực phẩm, nghĩa là không xảy ra phản ứng khi tiếp xúc trở lại sau một thời gian kiêng khem. Tuy nhiên, việc đạt được sự dung nạp vĩnh viễn thông qua liệu pháp miễn dịch đường uống (OIT) hiện vẫn còn nhiều khó khăn. Vì vậy, mục tiêu của hầu hết các phương pháp điều trị hiện nay là nâng cao ngưỡng phản ứng, về lý thuyết sẽ giúp người bệnh tiêu thụ được lượng thực phẩm lớn hơn trước khi xuất hiện triệu chứng. Các mục tiêu bổ sung cho bệnh nhân và người chăm sóc bao gồm giảm lo âu và cải thiện chất lượng cuộc sống (QoL). (Xem “Quản lý dị ứng thực phẩm qua trung gian IgE: Tổng quan”.)
Hướng tiếp cận quản lý – Quản lý dị ứng thực phẩm bao gồm việc kiêng tuyệt đối thực phẩm gây dị ứng và điều trị bằng thuốc khi vô tình tiếp xúc. Đối với hầu hết bệnh nhân dị ứng thực phẩm qua trung gian immunoglobulin E (IgE), chúng tôi đề xuất chỉ áp dụng phương pháp kiêng thực phẩm thay vì kết hợp kiêng khem với OIT đặc hiệu cho thực phẩm đó (Khuyến cáo 2B).
Mặc dù OIT với lạc (đậu phộng) có hiệu quả trong việc nâng cao ngưỡng thử thách thực phẩm có giám sát tại phòng khám (tức là giảm mẫn cảm), nhưng phương pháp này lại làm tăng nguy cơ sốc phản vệ, các phản ứng dị ứng khác và tăng nhu cầu sử dụng epinephrine. Ngoài ra, OIT với lạc còn gây ra những gánh nặng và chi phí đáng kể, bao gồm:
- Các chuyến thăm khám tại phòng khám để tăng liều có giám sát;
- Thời gian điều trị kéo dài vô thời hạn;
- Vẫn phải tiếp tục kiêng lạc trong chế độ ăn hàng ngày;
- Chi phí cho bột OIT lạc chuẩn hóa;
- Các hạn chế về liều dùng (ví dụ: thời điểm dùng, loại thực phẩm ăn kèm);
- Yêu cầu tránh các yếu tố tiềm tàng có thể khởi phát phản ứng dị ứng (ví dụ: tắm nước nóng).
Nhiều bệnh nhân không phải là đối tượng phù hợp cho OIT với lạc, do họ đã có ngưỡng phản ứng đủ cao để giảm thiểu nguy cơ khi vô tình ăn phải, hoặc vì các tác dụng không mong muốn và cam kết điều trị hàng ngày vượt quá mọi lợi ích tiềm năng từ việc tăng ngưỡng phản ứng. Các bằng chứng tích lũy cho thấy OIT với lạc ở trẻ nhũ nhi và trẻ tập đi có thể mang lại hiệu quả, độ an toàn và khả năng tuân thủ điều trị tốt hơn so với trẻ lớn. Sản phẩm OIT duy nhất được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt là một chế phẩm bột miễn dịch đường uống đặc hiệu cho dị nguyên lạc, chứa hàm lượng ổn định các protein chính của lạc (Arachis hypogaea, Ara h). (Xem “Quản lý dị ứng thực phẩm qua trung gian IgE: Tổng quan”, ‘Tổng quan về OIT’ và ‘Lạc’ ở dưới.)
Bất chấp việc tăng nguy cơ sốc phản vệ và các tác dụng không mong muốn khác, một số bệnh nhân vẫn mong muốn thử OIT thay vì chỉ kiêng khem, với hy vọng nâng cao ngưỡng phản ứng để tạo ra một “vùng an toàn” khi vô tình tiếp xúc, đồng thời giảm bớt lo âu và sợ hãi trước các phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Đối với những bệnh nhân này, việc cung cấp thông tin chính xác về hiệu quả dự kiến của OIT là rất quan trọng, đặc biệt là lưu ý rằng OIT làm tăng chứ không làm giảm nguy cơ sốc phản vệ và dựa trên các dữ liệu hiện có, phương pháp này dường như không cải thiện chất lượng cuộc sống (QoL). Nếu thực hiện OIT, việc tuân thủ các biện pháp phòng ngừa an toàn là tối quan trọng. (Xem ‘Lạc’, ‘Phác đồ chung’ và ‘Giảm thiểu nguy cơ phản ứng hệ thống’ ở dưới.)
Một liệu pháp thay thế có thể nâng cao ngưỡng phản ứng là omalizumab, một kháng thể đơn dòng kháng IgE. Việc điều trị bằng omalizumab được thảo luận chi tiết trong một phần riêng. (Xem “Quản lý dị ứng thực phẩm: Các liệu pháp không đặc hiệu với dị nguyên”, phần ‘Omalizumab (anti-IgE)’.)
Các hướng tiếp cận nghiên cứu đối với OIT (OIT đa thực phẩm hoặc liệu pháp phối hợp) – Hầu hết các nghiên cứu về OIT chỉ tập trung vào điều trị một loại thực phẩm duy nhất. Tuy nhiên, nhiều trẻ em dị ứng với nhiều loại thực phẩm. Do đó, các nhà nghiên cứu đang bắt đầu khám phá liệu pháp OIT với nhiều dị nguyên thực phẩm cùng lúc. Các hướng tiếp cận khác đang được nghiên cứu bao gồm OIT với các dị nguyên thực phẩm đã được biến đổi và OIT phối hợp với các tác nhân sinh học điều hòa miễn dịch như kháng IgE hoặc các chất bổ trợ kích thích miễn dịch như probiotic hoặc motif CpG không methyl hóa. (Xem ‘OIT đơn thực phẩm’ và ‘Các phác đồ OIT khác đang được nghiên cứu’ ở dưới.)
Liệu pháp đặc hiệu với dị nguyên thực phẩm thực nghiệm – Các liệu pháp bổ sung đang được nghiên cứu bao gồm các phương thức đưa thuốc thay thế (dưới lưỡi hoặc qua da), liệu pháp miễn dịch peptide, và liệu pháp miễn dịch với các protein biến đổi và chất bổ trợ. (Xem ‘Các liệu pháp đặc hiệu với dị nguyên thực phẩm bổ sung đang được nghiên cứu’ ở dưới.)