TÓM TẮT
- Các chất gây độc thường gặp trong sinh hoạt gia đình – Các chất độc phổ biến nhất thường được uống nhầm tại nhà bao gồm hydrocarbon, chất ăn mòn, sản phẩm chứa nicotine, viên giặt (detergent pods), thuốc trừ sâu, pin nút áo, các sản phẩm chăm sóc xe, long não và các sản phẩm chứa cồn không dùng để uống (ví dụ: nước rửa tay khô, nước súc miệng). (Xem phần ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
- Tiếp cận bệnh nhân uống nhầm chất không phải dược phẩm – Cần xác định đặc điểm và thành phần của sản phẩm (nếu có), hoặc vị trí xảy ra sự cố trong nhà để tìm manh mối về loại sản phẩm. Đánh giá mục đích uống: trẻ nhỏ uống nhầm do tò mò thường uống lượng nhỏ và thường không gây độc tính nghiêm trọng, trong khi cố ý uống để tự tử thường liên quan đến liều lượng lớn và tiềm năng gây độc cao hơn. (Xem phần ‘Tiếp cận bệnh nhân uống nhầm sản phẩm gia dụng’ ở dưới.)
- Mỹ phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân – Việc uống nhầm mỹ phẩm do tò mò hiếm khi gây độc tính nghiêm trọng, mặc dù đây là nhóm sản phẩm không phải dược phẩm phổ biến nhất gây ngộ độc ở trẻ em (bảng 1). Ngoại lệ là các sản phẩm dạng lỏng dùng để duỗi hoặc uốn tóc; những sản phẩm này có tính kiềm cao, có thể gây loét và/hoặc thủng thực quản. (Xem phần ‘Mỹ phẩm/Sản phẩm chăm sóc cá nhân’ ở dưới.)
- Hydrogen peroxide (Oxy già)
Ngộ độc hydrogen peroxide, đặc biệt là các sản phẩm đậm đặc (nồng độ >10%), có thể gây thuyên tắc khí với các biến chứng đe dọa tính mạng như thiếu oxy, co giật, nhồi máu não, nhịp nhanh thất, tụt huyết áp và nhồi máu cơ tim. Chúng tôi chỉ định chẩn đoán hình ảnh bụng cho bệnh nhân có bất kỳ triệu chứng tiêu hóa nào (ví dụ: đau bụng, buồn nôn, nôn) sau khi uống hydrogen peroxide. Chụp CT bụng chậu là lựa chọn ưu tiên, nhưng X-quang bụng và ngực là phương án thay thế hợp lý cho trẻ nhỏ uống nhầm oxy già gia dụng có biểu hiện đau bụng hoặc buồn nôn thoáng qua và thăm khám lâm sàng bình thường.
Đối với bệnh nhân tiếp xúc với hydrogen peroxide có hình ảnh chẩn đoán cho thấy có khí ngoài lòng ruột hoặc khí trong tĩnh mạch cửa (thường được phát hiện khi chụp do triệu chứng bụng) hoặc có các dấu hiệu/triệu chứng của thuyên tắc hệ thống (ví dụ: đột quỵ, nhồi máu cơ tim, sốc tắc nghẽn), chúng tôi đề xuất điều trị bằng oxy cao áp (Khuyến cáo 2C). (Xem phần ‘Hydro peroxit’ ở dưới.)
- Kem đánh răng và nước súc miệng chứa fluoride
Ngộ độc fluoride có thể xảy ra, dù ít gặp, do uống quá lượng kem đánh răng hoặc nước súc miệng. Biểu hiện dao động từ các triệu chứng tiêu hóa nhẹ đến các biến chứng hệ thống do hạ canxi máu (ví dụ: co giật, tetany, giảm sức co bóp cơ tim, loạn nhịp thất).
Bệnh nhân uống nhầm kem đánh răng hoặc nước súc miệng có dấu hiệu/triệu chứng của hạ canxi máu (ví dụ: co quắp bàn tay bàn chân, co thắt thanh quản, co thắt phế quản, co giật) hoặc thay đổi trên điện tâm đồ (ECG) (kéo dài khoảng QT) cần được truyền canxi tĩnh mạch (IV). Chúng tôi ưu tiên truyền canxi gluconate tĩnh mạch trong 10 đến 20 phút (liều khởi đầu 100 đến 200 mg/kg mỗi liều ở trẻ em; 1 đến 2 gram ở người lớn). (Xem phần ‘Kem đánh răng và nước súc miệng chứa fluoride’ ở dưới.)
- Sản phẩm tẩy rửa gia dụng – Việc uống nhầm hầu hết các chất tẩy rửa hoặc xà phòng dạng lỏng thông thường không gây độc tính đáng kể. Các ngoại lệ bao gồm sản phẩm tẩy rửa sứ, chất thông cống hoặc tẩy dầu mỡ bề mặt, chất tẩy rửa lò nướng, các gói tẩy rửa đậm đặc dùng một lần (“capsules”, “gel packs” hoặc “pods”) và chất tẩy rửa mâm/lốp xe. (Xem phần ‘Sản phẩm tẩy rửa’ ở dưới và ‘Chất tẩy rửa mâm và lốp xe’ ở dưới.)
- Long não – Long não có thể chứa naphthalene, paradichlorobenzene hoặc camphor; nếu nhãn mác không rõ ràng, có thể dùng thử nghiệm nổi (float test) để phân biệt thành phần hoạt chất. Long não chứa camphor có độc tính cao nhất (gây co giật) nhưng ít phổ biến nhất. Uống nhầm naphthalene hoặc paradichlorobenzene có thể gây buồn nôn, nôn, đau bụng, tăng methemoglobin máu và/hoặc tán huyết. (Xem phần ‘Long não’ ở dưới.)
- Thuốc trừ sâu Pyrethroids và Glyphosate – Uống nhầm một lượng nhỏ các loại thuốc trừ sâu gia dụng này thường không gây độc tính nghiêm trọng. Uống pyrethroid liều lượng lớn có thể gây run, hội chứng “CS” (múa vờn và tăng tiết nước bọt), suy hô hấp và toan chuyển hóa với tăng lactate. Uống glyphosate liều lượng lớn có thể gây tổn thương ăn mòn, tổn thương thận cấp, hội chứng suy hô hấp cấp (ARDS) và các rối loạn đa cơ quan khác. Điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ. (Xem phần ‘Thuốc trừ sâu/Thuốc diệt côn trùng/Thuốc diệt cỏ’ ở dưới.)