Chứng khó tiêu chức năng ở người lớn

TÓM TẮT

Dịch tễ học và sinh lý bệnh – Tỷ lệ hiện mắc của chứng khó tiêu chức năng lên đến 16% trên toàn thế giới. Sinh lý bệnh của bệnh lý này có khả năng là đa yếu tố và liên quan đến sự rối loạn điều hòa trục não – ruột. (Xem thêm ‘Dịch tễ học và sinh lý bệnh’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng

Bệnh nhân khó tiêu chức năng thường mô tả cảm giác đầy bụng sau ăn, no sớm, và/hoặc đau hoặc nóng rát vùng thượng vị. Bệnh nhân có thể có triệu chứng buồn nôn; tuy nhiên, nôn kéo dài ít gặp và là dấu hiệu cảnh báo lâm sàng cần xem xét các chẩn đoán thay thế. (Xem thêm ‘Triệu chứng’ ở dưới và “Tiếp cận bệnh nhân người lớn bị khó tiêu”, phần ‘Đánh giá ban đầu’.)

Khó tiêu chức năng có thể cùng tồn tại với các rối loạn tiêu hóa khác, chẳng hạn như bệnh trào ngược dạ dày thực quản, liệt dạ dày và hội chứng ruột kích thích. Việc đánh giá và phân biệt các rối loạn này trên bệnh nhân khó tiêu là rất quan trọng. (Xem thêm ‘Các bệnh đồng mắc chọn lọc’ ở dưới và “Tiếp cận bệnh nhân người lớn bị khó tiêu”, phần ‘Chẩn đoán phân biệt’.)

Chẩn đoán – Chẩn đoán lâm sàng khó tiêu chức năng đòi hỏi phải đáp ứng các tiêu chuẩn chẩn đoán dựa trên triệu chứng và thực hiện đánh giá để loại trừ các nguyên nhân gây khó tiêu khác (sơ đồ 1 và bảng 1). (Xem thêm ‘Đánh giá và chẩn đoán’ ở dưới.)

Đánh giá – Quá trình đánh giá bệnh nhân khó tiêu bao gồm khai thác bệnh sử, khám thực thể, xét nghiệm cận lâm sàng và nội soi để loại trừ các bệnh lý thực thể/cấu trúc gây ra các triệu chứng. Tất cả bệnh nhân khó tiêu nên được thực hiện xét nghiệm tìm nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (sơ đồ 1). (Xem thêm “Tiếp cận bệnh nhân người lớn bị khó tiêu”, phần ‘Đánh giá ban đầu’ và “Tiếp cận bệnh nhân người lớn bị khó tiêu”, phần ‘Tiếp cận chẩn đoán’.)

Xử trí ban đầu

Đối với bệnh nhân khó tiêu chức năng có nhiễm H. pylori, chúng tôi đề xuất điều trị kháng sinh để tiêu diệt vi khuẩn (Khuyến cáo 2B). (Xem thêm ‘Bệnh nhân nhiễm H. pylori’ ở dưới và “Điều trị nhiễm Helicobacter pylori ở người lớn”.)

Đối với bệnh nhân khó tiêu chức năng có kết quả xét nghiệm H. pylori âm tính hoặc triệu chứng vẫn kéo dài sau khi điều trị tiêu diệt H. pylori, chúng tôi đề xuất điều trị bằng thuốc ức chế bơm proton (PPI) một lần mỗi ngày trong vòng 4 đến 8 tuần (Khuyến cáo 2A). (Xem thêm ‘Bệnh nhân không nhiễm H. pylori’ ở dưới.)

Xử trí tiếp theo

Với những bệnh nhân vẫn còn triệu chứng sau 8 tuần điều trị PPI, chúng tôi đề xuất thử điều trị bằng thuốc chống trầm cảm ba vòng (TCA) (Khuyến cáo 2C). Chúng tôi bắt đầu với liều thấp (ví dụ: amitriptyline 10 mg, nortriptyline 10 mg, hoặc desipramine 25 mg uống trước khi đi ngủ) và tăng dần liều tùy theo khả năng dung nạp của bệnh nhân. (Xem thêm ‘Thuốc điều hòa thần kinh (ưu tiên)’ ở dưới.)

Trong trường hợp triệu chứng vẫn kéo dài dù đã xử trí ban đầu và điều trị bằng TCA, chúng tôi đề xuất sử dụng thuốc điều hòa vận động đường tiêu hóa (Khuyến cáo 2C). Chúng tôi sử dụng metoclopramide liều 5 đến 10 mg, uống 3 lần mỗi ngày, 30 phút trước bữa ăn và buổi tối. Thông thường, liệu trình điều trị thử nghiệm được giới hạn trong 4 tuần vì nguy cơ gặp tác dụng phụ, bao gồm loạn động muộn, sẽ tăng theo liều tích lũy và thời gian điều trị. (Xem thêm ‘Thuốc điều hòa vận động’ ở dưới.)

Chúng tôi chuyển những bệnh nhân có triệu chứng kháng trị sang trị liệu hành vi não – ruột (liệu pháp tâm lý hướng ruột), đặc biệt là những người muốn tránh dùng thuốc, có động lực thử các can thiệp tâm lý, hoặc những người có triệu chứng trầm trọng hơn do các tác nhân gây căng thẳng tâm lý xã hội. (Xem thêm ‘Các liệu pháp có vai trò hạn chế hoặc chưa rõ ràng’ ở dưới.)

Tiên lượng – Khó tiêu chức năng là một bệnh lý mạn tính với các triệu chứng thay đổi theo thời gian; bệnh không làm tăng tỷ lệ tử vong. (Xem thêm ‘Tiên lượng’ ở dưới.)