Bệnh thận do đái tháo đường: Cơ chế bệnh sinh và dịch tễ học

TÓM TẮT

• Cơ chế bệnh sinh – Bệnh thận do đái tháo đường là một bệnh lý phức tạp và không đồng nhất với nhiều con đường bệnh sinh chồng chéo. Tình trạng tăng đường huyết dẫn đến việc hình thành các sản phẩm chuyển hóa cuối của quá trình glycat hóa nâng cao (AGE) và các gốc oxy hóa hoạt tính. Mặc dù tăng đường huyết đóng vai trò then chốt, nhưng tình trạng tăng insulin máu và kháng insulin cũng có thể kích hoạt các cơ chế bệnh sinh, điều này có thể giải thích sự khác biệt về mô bệnh học giữa đái tháo đường type 1 và type 2. Cuối cùng, những thay đổi về huyết động học cầu thận, viêm và xơ hóa là những yếu tố trung gian chính gây tổn thương mô thận (hình 1), mặc dù mức độ đóng góp của các cơ chế này có thể khác nhau tùy theo từng cá thể và diễn tiến tự nhiên của bệnh. (Xem thêm mục ‘Huyết động học cầu thận’, ‘Miễn dịch bẩm sinh, stress oxy hóa và viêm’ và ‘Xơ hóa kẽ và teo ống thận (IFTA)’ ở dưới.)

• Dịch tễ học – Đái tháo đường là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn (CKD) tại Hoa Kỳ và trên toàn thế giới. Tỷ lệ bệnh nhân đái tháo đường kèm bệnh thận mạn tương đối ổn định (khoảng 25% đến 30%), tuy nhiên biểu hiện lâm sàng của bệnh thận do đái tháo đường đã có sự thay đổi. Tỷ lệ albumin niệu kéo dài đang có xu hướng giảm, trong khi tỷ lệ giảm mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) lại tăng lên. (Xem thêm mục ‘Tỷ lệ mới mắc và tỷ lệ hiện mắc’ ở dưới.)

  Hiện chưa rõ liệu diễn tiến tự nhiên và tốc độ tiến triển của bệnh thận do đái tháo đường có khác biệt giữa các type đái tháo đường hay không. Ở đa số bệnh nhân đái tháo đường type 2, bệnh khởi phát sau 40 tuổi; khi đó, các yếu tố khác như sự lão hóa thận theo tuổi tác và tăng huyết áp cũng góp phần làm suy giảm chức năng thận ở những mức độ khác nhau. Ngoài ra, đái tháo đường type 2 có thể không triệu chứng trong nhiều năm dẫn đến chẩn đoán muộn; do đó, thời điểm thực sự bắt đầu tiếp xúc với tình trạng tăng đường huyết thường không được xác định rõ. (Xem thêm mục ‘Đái tháo đường type 1 so với type 2’ ở dưới.)

  Đái tháo đường type 2 ở thanh thiếu niên ngày càng phổ biến, một hệ lụy khác từ đại dịch béo phì. Đái tháo đường type 2 khởi phát sớm ở thanh thiếu niên dường như dẫn đến các biến chứng bệnh thận mạn sớm hơn và tiến triển nhanh hơn so với đái tháo đường type 1 khởi phát ở cùng độ tuổi. (Xem thêm mục ‘Đái tháo đường type 2 khởi phát ở thanh thiếu niên’ ở dưới.)

  Ở bệnh nhân đái tháo đường, các yếu tố nguy cơ gây bệnh thận bao gồm: tuổi cao, nguồn gốc Phi Mỹ hoặc Ấn Độ Mỹ, sắc tộc Hispanic, tình trạng kinh tế xã hội thấp, béo phì, hút thuốc lá, kiểm soát đường huyết và huyết áp kém, cùng các yếu tố di truyền. (Xem thêm mục ‘Yếu tố nguy cơ của bệnh thận do đái tháo đường’ ở dưới.)