Xử trí chấn thương do kẹt khóa kéo

TÓM TẮT

Giải phẫu – Trong đa số các trường hợp chấn thương do khóa kéo, da quy đầu (ở bệnh nhân chưa cắt bao quy đầu) thường bị kẹt vào khóa. Ngoài ra, cũng có ghi nhận các trường hợp kẹt ở mí mắt. (Xem ‘Giải phẫu’ ở dưới.)

Khóa kéo được cấu tạo bởi các răng khóa khớp nối với nhau, được điều chỉnh bởi con trượt bao gồm mặt tấm chắn trong, mặt tấm chắn ngoài và thanh trung tâm (hình 1). Nếu con trượt hoặc phần vải của khóa kéo bị rách, các răng khóa sẽ rời ra.

Chỉ định – Lâm sàng cần nỗ lực giải phóng mô bị kẹt càng sớm càng tốt sau khi chấn thương xảy ra. (Xem ‘Chỉ định’ ở dưới.)

Kiểm soát đau – Việc chú trọng giảm đau và gây tê là yếu tố then chốt trong xử trí chấn thương do khóa kéo. Ở trẻ em, khuyến khích sự phối hợp của chuyên gia tâm lý trẻ em (child life specialist) để thực hiện các can thiệp không dùng thuốc nhằm giảm đau và lo âu, bên cạnh các biện pháp dùng thuốc. Ở người lớn, gây tê tại chỗ hoặc gây tê vùng thường là đủ đáp ứng. (Xem ‘Kiểm soát đau’ ở dưới.)

Mô kẹt giữa các răng khóa – Khi mô bị kẹt giữa các răng khóa mà không liên quan đến con trượt (hình 1), lâm sàng có thể giải phóng mô bằng cách cắt phần vải giữ khóa kéo (hình 3). (Xem ‘Kẹt răng khóa’ ở dưới.)

Mô kẹt giữa con trượt và răng khóa – Khi mô bị kẹt trong khóa và con trượt, có thể áp dụng một số phương pháp sau. Nên ưu tiên thử các kỹ thuật ít gây đau và ít sang chấn nhất trước, bao gồm bôi dầu khoáng (hoặc nước rửa chén nếu không có dầu khoáng), sau đó chờ 10 đến 15 phút rồi nhẹ nhàng kéo mô ra. (Xem ‘Kẹt con trượt và răng khóa’ ở dưới.)

Nếu sử dụng dầu khoáng và kéo nhẹ không thành công, các bước tiếp theo sẽ tùy thuộc vào vị trí kẹt:

• Mí mắt – Do nguy cơ tổn thương mắt từ các mạt kim loại hoặc sang chấn vô ý trong quá trình tháo con trượt, cần hội chẩn với bác sĩ nhãn khoa.
• Dương vật và/hoặc da quy đầu – Các lựa chọn bao gồm: cắt thanh trung tâm của con trượt (hình 2 và hình 4), cắt hoặc tách rộng mặt tấm chắn ở phía không có da kẹt (hình 3), hoặc sau khi đảm bảo gây tê tại chỗ, thực hiện kéo khóa ngược trở lại vùng da bị kẹt.

Nếu mô dương vật vẫn bị kẹt dù đã áp dụng các kỹ thuật trên, cần hội chẩn khẩn với bác sĩ tiết niệu để xem xét cắt bỏ tại chỗ phần mô bị kẹt hoặc thực hiện cắt bao quy đầu. (Xem ‘Kỹ thuật’ ở dưới.)

Xử trí vết thương – Mô dương vật thường sưng nề và bầm tím sau chấn thương do khóa kéo. Các vết trầy xước nông cũng có thể xuất hiện. Cần kiểm tra kỹ niệu đạo để phát hiện các tổn thương tiềm tàng. (Xem ‘Xử trí vết thương’ ở dưới.)

Sau khi giải phóng kẹt mí mắt, lâm sàng nên thực hiện khám mắt toàn diện, bao gồm nhuộm fluorescein để đánh giá tổn thương giác mạc.

Bệnh nhân có tổn thương rách da cần được tiêm phòng uốn ván theo chỉ định (bảng 2).